Jeszcze kilkadziesiąt lat temu podczas zimy przez wiele tygodni utrzymywała się gruba warstwa śniegu. Dziś jednak coraz częściej mamy do czynienia z krótkimi epizodami opadów, przerywanych odwilżami i dodatnimi temperaturami. To nie tylko zmiana krajobrazu, ale przede wszystkim sygnał kryzysu klimatycznego, który coraz silniej wpływa na przyrodę, rolnictwo i zasoby wodne.

Rola śniegu w ekosystemie

Pokrywa śnieżna odgrywa w ekosystemie znacznie ważniejszą rolę, niż mogłoby się wydawać. Działa jak izolator – chroni glebę i systemy korzeniowe roślin przed nagłymi spadkami temperatury. Nawet cienka warstwa śniegu stabilizuje warunki przy powierzchni ziemi, ograniczając skutki mrozów i gwałtownych wahań temperatury, które w zmieniającym się klimacie zdarzają się coraz częściej.

Bez naturalnej śnieżnej pokrywy rośliny – w szczególności takie jak oziminy, rzepak czy trawy – są narażone na wymarzanie. Co istotne, problemem nie są same mrozy, ale ich nagłe nadejście w okresach wysokich temperatur, gdy rośliny nie zdążą się zahartować. Brak trwałej pokrywy śnieżnej zakłóca naturalny cykl spoczynku roślin. Długie okresy dodatnich temperatur zimą są przerywane nagłymi silnymi mrozami. To jeden z głównych mechanizmów prowadzących do strat w uprawach, nawet jeśli ekstremalne mrozy nie utrzymują się długo.

Kwiaty nie czekają na wiosnę. Kwitnienie w zimie pokazuje utratę naturalnego rytmu przyrody

Śnieg jako magazyn wody

W dobie coraz częstszych susz znaczenie śniegu rośnie również jako magazyn wody. Stopniowo topniejąca pokrywa śnieżna zasila glebę, uzupełniając zapasy wody przed rozpoczęciem sezonu wegetacyjnego. To szczególnie ważne wiosną, gdy rośliny zaczynają intensywnie rosnąć, a opady deszczu bywają niewystarczające. Gdy śniegu brakuje lub topnieje gwałtownie, woda zamiast wsiąkać w glebę, zaczyna szybko spływać do rzek, zwiększając ryzyko lokalnych podtopień, a jednocześnie pogłębiając deficyt wilgoci w glebie.

Z perspektywy gospodarki wodnej śnieg jest niezwykle cennym zjawiskiem. Trwający od końca grudnia śnieżny epizod to element tzw. roku hydrologicznego, który rozpoczyna się jesienią i decyduje o tym, z jakimi zasobami wody Polska wejdzie w sezon wiosenno-letni. Eksperci zajmujący się ekohydrologią podkreślają, że śnieg pełni podwójną funkcję – z jednej strony chroni glebę przed nadmiernym przemarzaniem, co zwiększa jej zdolność do przyjmowania wody. Z drugiej – stanowi naturalny magazyn, który wraz z topnieniem swobodnie uwalnia wodę.

Zmiany klimatu a kryzys wodny w Polsce

W ostatnich latach brak śnieżnych zim znacząco pogłębił deficyt wody w Polsce, szczególnie widoczny w północnej i centralnej części kraju. Dane instytucji geologicznych wskazują, że problem niedoborów wód podziemnych ma charakter narastający i obejmuje coraz większy obszar. 

Tegoroczny przebieg zimy z dłużej utrzymującą się pokrywą śnieżną i wilgotną jesienią – daje szansę na częściową odbudowę polskich zasobów, choć nie rozwiąże problemów systemowo. Pojedynczy sezon śnieżny nie wystarczy, by naprawić sytuację hydrologiczną w Polsce. Bez poprawy retencji, lepszego zarządzania zasobami wodnymi oraz adaptacji do zmian klimatu nawet obfite opady nie będą w stanie trwale zabezpieczyć zasobów wodnych.

Zobacz też: Tradycyjna zima wróci do Polski? Długoterminowa prognoza pogody na sezon 2025/2026

Źródła: Nauka w Polsce, National Geographic, Phys.org, Wodne Sprawy

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.