Jeszcze w okresie PRL infrastruktura energetyczna i wodno-kanalizacyjna powstawała na prywatnych nieruchomościach, bez zawierania szczegółowych umów z właścicielami. W efekcie wiele osób przez lata nie otrzymywało wynagrodzenia za korzystanie z ich gruntów, mimo że obecność infrastruktury znacząco ograniczała możliwość zabudowy lub sprzedaży działki. Dziś nawet około 20 mln działek może być obciążonych urządzeniami przesyłowymi.

Co oznacza słup energetyczny na prywatnej działce?

Polska sieć dystrybucyjna energii elektrycznej przekroczyła 1 mln km linii, a operatorzy zarządzają ponad 260 tys. stacji transformatorowych. Znaczna część tej infrastruktury przebiega przez grunty należące do właścicieli prywatnych, rolników i przedsiębiorców. W wielu przypadkach obecność linii ogranicza sposób korzystania z nieruchomości – może utrudniać zabudowę, sadzenie wysokich drzew albo sprzedaż działki. 

Jeszcze większe ograniczenia dotyczą gazociągów wysokiego ciśnienia, wokół których wyznaczane są strefy kontrolowane praktycznie uniemożliwiające jakąkolwiek zabudowę.

Infrastruktura energetyczna na prywatnych działkach. Spory sądowe po wyroku TK

Orzeczenia ważne dla sporów o służebność przesyłu

W odpowiedzi na roszczenia właścicieli działek, przedsiębiorstwa argumentowały, że skoro urządzenia znajdują się na działce od kilkudziesięciu lat, nabyły prawo do korzystania z niej. Takie stanowisko przez długi czas było akceptowane przez znaczną część sądów, co powodowało oddalanie pozwów o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntów. Dopiero w 2008 roku do polskiego prawa wprowadzono instytucję służebności przesyłu, która umożliwia przedsiębiorstwom legalne korzystanie z cudzej nieruchomości, ale jednocześnie przewiduje obowiązek wypłaty właścicielowi odpowiedniego wynagrodzenia.

Jednak dopiero po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z końca 2025 roku oraz późniejsze stanowisko Sądu Najwyższego z marca 2026 roku otworzyły właścicielom nieruchomości drogę do skuteczniejszego kwestionowania zarzutu zasiedzenia. W mediach opisywane są przypadki właścicieli, którzy otrzymywali propozycje wynagrodzenia rzędu 30-50 tys. zł za ustanowienia służebności przesyłu. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy rzeczoznawcy wyceniają należne wynagrodzenie znacznie wyżej, niż proponuje przedsiębiorstwo. W najbardziej wartościowych lokalizacjach wynagrodzenie lub inne roszczenia związane z ograniczeniem korzystania z nieruchomości mogą sięgać nawet kilkuset tysięcy złotych. Jednym z głośniejszych przykładów była sprawa nieruchomości położonej w pobliżu strategicznego gazociągu w rejonie Świnoujścia, gdzie właściciel uzyskał ponad 640 tys. zł wynagrodzenia z uwagi na praktyczny zakaz wykorzystania znacznej części działki.

Eksperci podkreślają jednak, że nie każda osoba posiadająca słup energetyczny na swojej działce automatycznie otrzyma odszkodowanie, a każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu prawnego nieruchomości.

Jak dochodzić roszczeń za słup lub linię na działce?

Osoby rozważające dochodzenie swoich praw powinny w pierwszej kolejności sprawdzić księgę wieczystą nieruchomości i ustalić właściciela urządzeń przesyłowych. Następnie warto zlecić rzeczoznawcy majątkowemu wycenę ograniczeń wynikających z obecności infrastruktury. Na tej podstawie można rozpocząć negocjacje z operatorem, a jeśli nie przyniosą one porozumienia – skierować sprawę do sądu. 

Wysokość możliwego wynagrodzenia zależy przede wszystkim od wartości nieruchomości, powierzchni objętej ograniczeniami, rodzaju infrastruktury oraz wpływu urządzeń na możliwość korzystania z działki.

Spory o grunty mogą podnieść koszty inwestycji sieciowych

Zdaniem prawników ostatnie orzeczenia mogą zapoczątkować jedną z największych fal sporów majątkowych pomiędzy właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwami przesyłowymi od wielu lat. Choć dla właścicieli gruntów oznacza to realną szansę na uzyskanie odszkodowań, eksperci zwracają uwagę, że rosnąca liczba postępowań sądowych i wyższe koszty regulowania stanu prawnego infrastruktury mogą utrudnić lub wydłużyć realizację inwestycji związanych z modernizacją sieci elektroenergetycznych. W praktyce oznacza to ryzyko opóźnień w przyłączaniu nowych źródeł odnawialnych i rozbudowie sieci przesyłowych w Polsce.

Zobacz też: PSE ogłosiły okresy przywołania. Rynek mocy ma wesprzeć sieć wieczorem

Źródła: Portal Samorządowy, prawo.pl, gov.pl 

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.