Pilnowanie godzin tańszego prądu przez lata było podstawowym sposobem na niższe rachunki. Dziś, przy zmiennych cenach energii i coraz większym udziale OZE, ten model przestaje nadążać za rynkiem. W jego miejsce pojawiają się automatyczne systemy, które same decydują, kiedy zużyć energię – reagując na dane, a nie taryfy.

Taryfy a realne koszty energii

Klasyczne taryfy energetyczne powstały w systemie opartym na stabilnych, sterowalnych źródłach wytwórczych. Podział na godziny dzienne i nocne miał sens w świecie, w którym zapotrzebowanie i koszty produkcji energii były względnie przewidywalne.

Wraz ze wzrostem udziału fotowoltaiki i energetyki wiatrowej sytuacja zaczęła się jednak szybko zmieniać. Analizy ENTSO-E oraz ACER pokazują rosnącą zmienność cen energii w ciągu doby. Coraz częściej pojawiają się godziny z bardzo niskimi, a nawet ujemnymi cenami energii. Towarzyszą im krótkie okresy gwałtownych wzrostów cen, pojawiające się przy wysokim zapotrzebowaniu lub ograniczonej podaży.

Statyczne taryfy nie są w stanie oddać tej dynamiki. Dla odbiorców oznacza to, że nawet świadome „przenoszenie zużycia na noc” coraz częściej nie odpowiada rzeczywistym kosztom energii w systemie elektroenergetycznym.

Spokój zen zamiast rachunków za energię. Jak działa model Zenery opowiada prezes [WYWIAD cz.1] 

Dom jako element systemu

Zmiana struktury wytwarzania energii sprawia, że coraz większą rolę zaczyna odgrywać elastyczność po stronie popytu. Zamiast reagować wyłącznie po stronie podaży, system elektroenergetyczny może stabilizować się także poprzez przesuwanie zużycia energii w czasie.

Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) wskazuje w swoich raportach, że elastyczność odbiorców końcowych staje się jednym z kluczowych zasobów nowoczesnych systemów energetycznych. Dotyczy to w szczególności gospodarstw domowych wyposażonych w instalacje fotowoltaiczne, magazyny energii, pompy ciepła czy ładowarki samochodów elektrycznych.

Aby ten potencjał mógł zostać wykorzystany na większą skalę, decyzje muszą być podejmowane szybko, automatycznie i w sposób skoordynowany. Ręczne sterowanie zużyciem nie jest w stanie sprostać tej złożoności.

Granice ręcznego zarządzania energią

Badania zachowań odbiorców energii pokazują, że im bardziej skomplikowany staje się system cenowy, tym mniejsza jest realna reakcja użytkowników. Konieczność śledzenia cen godzinowych, prognoz produkcji czy komunikatów operatorów prowadzi do tzw. „zmęczenia decyzyjnego”.

W praktyce oznacza to, że nawet dobrze zaprojektowane mechanizmy rynkowe nie działają skutecznie, jeśli wymagają od użytkowników ciągłego zaangażowania. Dlatego coraz większą rolę zaczyna odgrywać automatyzacja, która przejmuje podejmowanie decyzji energetycznych w imieniu gospodarstwa domowego.

Algorytmy zamiast taryf

Automatyczne zarządzanie energią w domu nie polega na ręcznym programowaniu urządzeń ani na prostych regułach typu „włącz po 22:00”. Jego istotą jest analiza danych i reagowanie na zmienne warunki systemowe.

Systemy tego typu uwzględniają m.in.:

• bieżące i prognozowane ceny energii,
• produkcję z instalacji fotowoltaicznej,
• poziom naładowania magazynu energii,
• zapotrzebowanie budynku na energię i ciepło.

Na tej podstawie podejmują decyzje o tym, kiedy energię zużyć, kiedy zmagazynować, a kiedy oddać do sieci. Z perspektywy użytkownika oznacza to brak konieczności śledzenia taryf i godzin – dom reaguje automatycznie na sytuację w systemie.

HEMS i jego ograniczenia

W tym miejscu pojawia się często nieporozumienie. Automatyczne zarządzanie energią bywa utożsamiane z systemami HEMS, czyli rozwiązaniami, które sterują zużyciem energii wyłącznie w obrębie budynku np. uruchamiając urządzenia w określonych godzinach lub reagując na lokalną produkcję z fotowoltaiki.

Kluczowa różnica polega na tym, że klasyczny HEMS działa lokalnie. Optymalizuje zużycie energii w domu, ale nie podejmuje decyzji rynkowych i nie uczestniczy aktywnie w systemie elektroenergetycznym.

Nowe rozwiązania idą krok dalej. Przykładem jest Zenera – platforma łącząca gospodarstwa domowe z rynkiem energii, a nie system sterowania pojedynczymi urządzeniami. Decyzje dotyczące zużycia, magazynowania czy oddawania energii wynikają nie tylko z lokalnej produkcji, lecz także z analizy danych rynkowych i potrzeb systemu.

Dzięki temu gospodarstwo domowe przestaje być jedynie pasywnym odbiorcą energii i zaczyna funkcjonować jako aktywny uczestnik rynku, bez konieczności angażowania użytkownika w codzienne decyzje

Wpływ na rachunki za energię

Dla gospodarstw domowych taki model oznacza przede wszystkim większą stabilność. Automatyczne zarządzanie energią pozwala ograniczyć ekspozycję na wahania cen, lepiej wykorzystać własną produkcję z OZE i zmniejszyć konieczność reagowania na coraz bardziej złożone sygnały rynkowe.

Z perspektywy użytkownika zmiana nie polega na „nowej technologii w domu”, lecz na przeniesieniu odpowiedzialności za decyzje energetyczne z człowieka na system. Dom przestaje wymagać ciągłej uwagi, a zaczyna działać w tle, podobnie jak dziś działają systemy bankowe, logistyczne czy nawigacyjne.

Kierunek zmian na rynku energii

Automatyzacja decyzji energetycznych nie jest futurystycznym scenariuszem, lecz odpowiedzią na system, który stał się zbyt złożony, by obsługiwać go ręcznie. Dynamiczne ceny, rosnący udział OZE i potrzeba elastyczności sprawiają, że klasyczne taryfy coraz częściej zawodzą jako narzędzie zarządzania energią.

W tym kontekście rozwiązania wykraczające poza tradycyjny HEMS nie są ciekawostką technologiczną, lecz kolejnym etapem dojrzewania rynku energii. Domy, które same decydują, kiedy zużyć prąd, nie zmieniają zasad gry – one po prostu zaczynają grać według reguł, które już dziś obowiązują w systemie elektroenergetycznym.

Zobacz też: Spokój zen zamiast rachunków. Jak działa model Zenery opowiada prezes [WYWIAD cz.2]

Źródło: IEA, ENTSO-E, ACER, KE, URE, PSE, Zenera

Fot.: własne

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.