Wytwórcy energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji (CHP) muszą do 15 marca złożyć do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE) roczne sprawozdanie za 2025 rok uwzględniające prawidłowe rozliczenie dni, w których występowała ujemna cena energii elektrycznej. 

Precyzyjne wyliczenie wolumenów produkcji jest konieczne do zachowania prawa do premii kogeneracyjnej, ponieważ energia wytwarzana w okresie ujemnych cen nie jest objęta wsparciem finansowym. 

Czym jest wysokosprawna kogeneracja?

Promowanie wysokosprawnej kogeneracji (CHP – Combined Heat and Power), czyli układów zintegrowanych produkujących jednocześnie energię elektryczną i ciepło, jest spowodowane wysoką osiąganą sprawnością ogólną – wynoszącą nawet 90%. W efekcie proces ten pozwala ograniczyć zużycie paliwa i emisje CO₂ w porównaniu z ich oddzielnym wytwarzaniem. 

Paliwo – najczęściej gaz ziemny lub LNG – jest spalane w silniku, który generuje energię elektryczną, a powstające w procesie ciepło jest odprowadzane do instalacji grzewczych. Rozwiązanie to jest szeroko stosowane w ciepłownictwie i przemyśle, a wytwórcy mogą ubiegać się o premie finansowe wspierające rozwój efektywnych technologii. Dostępne są cztery rodzaje premii: 

• kogeneracyjna, 
• gwarantowana, 
• gwarantowana indywidualna,
• kogeneracyjna indywidualna. 

Aby zapewnić przejrzystość w wydatkowaniu środków publicznych, wytwórcy zobligowani są do składania sprawozdania rocznego CHP (do 15 marca). Na jego podstawie Prezes URE weryfikuje, jaka ilość energii elektrycznej kwalifikuje się do wypłaty premii. 

Nadmiarowe koszty za bezpieczeństwo. Dlaczego rynek mocy w Polsce nie jest przejrzysty?

Pułapka ujemnych cen energii elektrycznej

Jednak nie zawsze wytwórcom przysługują premie. Zgodnie z ustawą o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji z dnia 14 grudnia 2018 roku, jednostki uprawnione nie otrzymują wsparcia za energię wytworzoną w godzinach, gdy ceny na Rynku Dnia Następnego (RDN) były niższe niż zero złotych przez co najmniej sześć kolejnych godzin. 

W 2025 roku taka sytuacja miała miejsce szesnastokrotnie i dotyczyła stycznia, marca, kwietnia, maja, czerwca, a także sierpnia. Dokładne przedziały godzinowe można sprawdzić w komunikatach URE. 

Wytwórcy muszą samodzielnie ustalić ilość energii wytworzonej w tych przedziałach czasowych i wykazać ją w sprawozdaniu, pamiętając, że nie podlega ona dopłatom. Sposób raportowania ilości energii jest zależny od stopnia zaawansowania przyrządów pomiarowych jednostki. Wytwórcy posiadający technologię pozwalającą na ustalenie produkcji w konkretnych godzinach mają obowiązek bazować na rzeczywistych wskazaniach. Pozostali wytwórcy muszą przyjąć założenie, że w czasie występowania cen ujemnych ich instalacje pracowały z pełną zainstalowaną mocą.

Sygnał do systemu

Występujące zjawisko cen ujemnych jest często interpretowane przez ekspertów jako dowód na strukturalne problemy polskiej energetyki. System wsparcia staje się coraz bardziej zależny od dynamiki giełdowej. Epizody utrzymujących się ujemnych cen energii oznaczają dla wytwórców straty wynikające z braku dopłat.

Choć wysokosprawna kogeneracja pozostaje jednym z najefektywniejszych narzędzi transformacji energetycznej, polski system wciąż boryka się z ograniczeniami – brakiem wielkoskalowych magazynów energii, które mogłyby zagospodarować nadwyżki prądu w szczytach produkcji oraz przestarzałą siecią. 

Zobacz też: Rynek gazu po czterech latach wojny. Szansa czy ryzyko dla Polski jako hubu gazowego?

Źródła: URE, Raporty PSE, Wysokie Napięcie

Fot. Canva (Lars H Knudsen) / raporty PSE

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.