Rewitalizacja ośrodków poprzemysłowych nadaje starym elektrowniom nowe społeczne znaczenie. Coraz więcej byłych kopalni węgla i elektrociepłowni zostaje zagospodarowane, by pełnić funkcje kulturowe, handlowe oraz rekreacyjne. Taka inicjatywa sprzyja zrównoważonemu wykorzystaniu terenów poprzemysłowych.

Dekarbonizacja sektora energii

Świat zmierza w stronę stopniowej likwidacji elektrowni węglowych. Terminy odejścia od węgla różnią się w zależności od państwa, ale według Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu, ponad 800 elektrowni w krajach rozwijających się może zostać zamkniętych i zastąpionych energią słoneczną do końca tej dekady. Spalanie węgla stanowi jedno z głównych źródeł zanieczyszczeń powietrza, które ma negatywny wpływ na zdrowie ludzi i kondycję środowiska oraz przyczynia się do zmian klimatycznych i zanieczyszczenia wód.

Likwidacja elektrowni węglowych w Polsce odbywa się stopniowo i jest podyktowana m.in. zobowiązaniami klimatycznymi Unii Europejskiej. Przestarzała technologia, brak opłacalności modernizacji oraz wygaśnięcie kontraktów z rynku mocy sprawiają, że dekarbonizacja to rozsądny krok dla rozwoju energetyki. Zgodnie z założeniami transformacji energetycznej Polska ma odejść od wydobycia i spalania węgla kamiennego do 2049 roku. Dynamiczna dekarbonizacja i wyłączanie z użytku kolejnych elektrowni budzi jednak obawy o gospodarowanie ziemią oraz nie wykorzystanie terenów.

Przyszłość górnictwa w rękach nowego ministra. Co dalej z węglem w Polsce?

Nowa odsłona ośrodków przemysłowych

Zamiast wyburzać stare obiekty przemysłowe coraz więcej krajów decyduje się przekształcać je w przestrzenie publiczne, takie jak parki, centra handlowe i obiekty rekreacyjne. To nie tylko drugie życie dla zdegradowanych terenów, ale również praktykowanie idei zrównoważonego rozwoju i ochrony dziedzictwa architektonicznego.

W Connecticut trwa obecnie przebudowa dawnej elektrowni węglowo-olejowej, zamkniętej w 2013 roku. Już wkrótce stanie się ogólnodostępnym parkiem rekreacyjno-edukacyjnym. Za projekt odpowiada pracownia Bjarke Ingels Group, we współpracy z biurem SCAPE. Plan zakłada przekształcenie przemysłowego obiektu w przestrzeń z basenami, ścieżkami spacerowymi, punktami gastronomicznymi oraz salami badawczo-edukacyjnymi. Budynek będzie zaopatrzony w przeszkloną fasadę i zielony dach, a jednocześnie zachowane zostaną elementy historyczne, takie jak komin i kocioł. Projekt jest elementem globalnego trendu przekształcania nieczynnych elektrowni na cele społeczne. Otwarcie kompleksu planowane jest na 2030 rok.

Polskie elektrownie – handel i kultura

Elektrownia Powiśle w Warszawie to przykład udanej rewitalizacji przemysłowego dziedzictwa stolicy. Zabytkowy kompleks, działający jako elektrownia od początku XX wieku aż do lat 90, został przekształcony w nowoczesną przestrzeń łączącą funkcje handlowe, gastronomiczne, biurowe i mieszkaniowe. Zachowano wiele oryginalnych elementów architektonicznych, takich jak ceglane elewacje, konstrukcje stalowe oraz ogromne okna. Dziś Elektrownia Powiśle to tętniące życiem miejsce spotkań z licznymi sklepami, restauracjami, strefą beauty i przestrzenią wydarzeń kulturalnych, doskonale wpisujące się w trend nadawania nowej funkcji poprzemysłowym obiektom.

EC1 w Łodzi to wzorcowy przykład rewitalizacji obiektów przemysłowych w Polsce. Zlokalizowana w centrum miasta dawna elektrociepłownia, działająca od 1907 roku, została przekształcona w nowoczesne centrum nauki, kultury i sztuki. Odrestaurowano zabytkowe wnętrza i konstrukcje, łącząc je z nowoczesną architekturą, a jednocześnie obiekt zachował swój dawny charakter. W EC1 mieszczą się m.in. Centrum Nauki i Techniki, planetarium, sale wystawowe, kino oraz przestrzenie edukacyjne i eventowe. To miejsce nie tylko przyciąga mieszkańców i turystów, ale również pełni ważną rolę w życiu społecznym i kulturalnym Łodzi.

Nowe projekty poprzemysłowe

W Polsce planowane są kolejne przekształcenia dawnych elektrowni w nowe, wielofunkcyjne przestrzenie. W Rybniku, po wyłączeniu dwóch najstarszych bloków Elektrowni Rybnik pod koniec 2023 roku, PGE planuje rozwój niskoemisyjnych technologii i zagospodarowanie części terenu pod inwestycje przemysłowe i usługowe. Z kolei w Warszawie trwają przygotowania do rewitalizacji części Elektrociepłowni Siekierki, która ma pełnić funkcje kulturalne i biurowe, inspirowane sukcesem Elektrowni Powiśle. Coraz więcej samorządów i inwestorów dostrzega potencjał w przemysłowym dziedzictwie, traktując je jako szansę na tworzenie nowoczesnych przestrzeni miejskich.

Zobacz też: Ropa, gaz i węgiel wyczerpują się. 90% projektów OZE tańszych niż paliwa kopalne

Źródła: CIRE, Greenpeace, New Atlas, Elektrownia Powiśle, EC1 Łódź

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.