Lit to jeden z kluczowych minerałów napędzających rozwój elektromobilności i technologii magazynowania energii. W wyniku coraz wyraźniejszych konfliktów pomiędzy Chinami a państwami zachodnimi, które objawiają się w sferze handlu, Unia Europejska stara się uniezależnić od dostaw surowców z Azji.

Unia Europejska a Bałkany

Podczas odbywającego się w stolicy Albanii Tiranie, szczytu politycznego z udziałem przedstawicieli Unii Europejskiej i krajów Bałkanów Zachodnich przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zapowiedziała, ile mają wynieść nowe inwestycje w tym regionie. Dzięki już podpisanym lub planowanym umowom z sektorem prywatnym wartość nowych inwestycji Unii mają sięgać około 4 mld euro w tym regionie Europy. Celem jest podwojenie wartości gospodarek państw bałkańskich w ciągu następnych 15 lat. 

Podpisane porozumienie ma także zbliżyć ze sobą blok państw członkowskich UE z krajami aspirującymi południowej Europy. Większość państw Bałkanów Zachodnich deklaruje chęć zbliżenia z Zachodem i od lat posiada status kandydata ubiegając się o członkostwo we Wspólnocie. Na przeszkodzie stoi jednak wiele czynników – Bruksela uzależnia dalsze zbliżenie od wdrożenia reform dotyczących gospodarki, sądownictwa, systemów prawnych, ochrony środowiska i wolności mediów, a także rozwiązania sporów z sąsiadami na poziomie międzynarodowym. 

W obliczu coraz trudniejszej sytuacji geopolitycznej i rosnącej skali wykorzystywania handlu międzynarodowego jako mechanizmu nacisku Unia Europejska stara się budować niezależność od Chin i dywersyfikować łańcuchy dostaw towarów, których zapotrzebowanie wcześniej zaspokajała wymiana handlowa z Państwem Środka. Jednym z kluczowych pierwiastków potrzebnych do produkcji baterii jest lit, którego złoża występują również w Serbii.

Dlaczego metale ziem rzadkich są niezbędne dla OZE? Wpływ ograniczeń eksportowych Chin

Lit – białe złoto czy zguba?

Złoża litu w Serbii uznawane są za jedne z największych w Europie. Znajdują się w dolinie rzeki Jadar (od której nazwę bierze projekt ich wydobycia) w pobliżu miasta Loznica na zachodzie kraju w bliskiej odległości od granicy z Bośnią i Hercegowiną. Złoża zawierające minerały litu i boru po raz pierwszy zostały odkryte w 2004 roku. Szacunki serbskiego rządu mówią, że wydobycie tego metalu mogłoby skutkować zwiększeniem serbskiego PKB średnio o 10-12 mld euro rocznie – według Siniša Mali, ministra finansów Serbii.

Ich wydobycie mogłoby zrewolucjonizować europejski przemysł pojazdów elektrycznych, który potrzebuje litu do wytwarzania akumulatorów. Obie najpopularniejsze technologie korzystają z litu jako kluczowego pierwiastka budującego wnętrze baterii – akumulatory litowo-żelazowo-fosforanowe (LiFePO4) charakteryzują się większym bezpieczeństwem, ale mniejszą gęstością energii, a akumulatory litowo-jonowe (Li-Ion), które mają odwrotne właściwości. Oba rodzaje znajdują swoje zastosowanie w przemyśle, a biorąc pod uwagę, że dotychczas największymi producentami są Australia, Chile, Argentyna i Chiny, to Europa stara się znaleźć możliwość zakupu tańszego i obarczonego mniejszym ryzykiem litu. 

Organ wykonawczy Unii Europejskiej wpisał planowaną kopalnię litu Rio Tinto w Serbii na listę 13 strategicznych projektów poza UE. Serbskie złoża miały być eksploatowane przez międzynarodową firmę Rio Tinto – trzeci pod względem wielkości koncern wydobywczy na świecie, ale obywatele Serbii, w obawie przed potencjalnymi konsekwencjami środowiskowymi oprotestowali plany rozpoczęcia wydobycia w 2028 roku. 

Między Zachodem a Wschodem

Polityka międzynarodowa Serbii balansuje od lat pomiędzy chęcią zbliżenia z Unią Europejską, a naturalną sympatią kulturową i religijną, która łączy ich z Rosją. Dodatkowym problemem z perspektywy Europy jest także chińska ekspansja na Bałkany, która objawia się na przykład wykupieniem portu w Pireusie. Z tego powodu tym razem strategia Unii Europejskiej musi wykraczać poza środowiskowe kalkulacje, ponieważ stawką jest geopolityczna przewaga i bezpieczeństwo w ,,miękkim podbrzuszu Europy” – jak nazwał Bałkany Winston Churchill. 

Wcześniej już kilkakrotnie wybuchały protesty przeciwko tym planom. Dotychczas ze względu na cykl wyborczy i szerokie poparcie społeczne dla idei porzucenia projektu Jadar udawało się zatrzymywać proces inwestycyjny. Ponieważ litem z Bałkanów zainteresowana jest Unia Europejska, protestujący zorganizowali protesty również w Brukseli. Analitycy są zdania, że Unia Europejska nie przykładała wagi do tych wydarzeń, które rozgrywały się w Serbii, bo mogła mieć nadzieję na realizację interesów surowcowych. Przynajmniej na razie okazało się to nieskuteczną polityką Brukseli – projekt Jadar został przynajmniej czasowo wstrzymany, a przyszłość złóż litu stoi pod znakiem zapytania.  

Chociaż potencjalnie najlepszym rozwiązaniem problemu byłoby wprowadzenie mechanizmów, dzięki którym na wydobyciu będą korzystać przede wszystkim obywatele Serbii, to rzeczywistość polityczna małego kraju w środku Bałkanów pomiędzy rozgrywkami Unii, Rosji i Chin nie pozostawia wiele miejsca na realizację interesu społecznego mieszkających tam ludzi. 

Zobacz też: Dlaczego metale ziem rzadkich są niezbędne dla OZE? Wpływ ograniczeń eksportowych Chin

Źródła: Reuters, Balcan Green Energy News, Kultura Liberalna, Balkan Insight, Materiały Inżynierskie

Fot. Canva (goceris) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.