Komisja Europejska przedstawiła propozycję nowych zasad funkcjonowania budżetu UE. Opiera się ona m.in. na diagnozie zawartej w raporcie Mario Draghiego dotyczącym spadającej konkurencyjności gospodarki europejskiej wobec Chin i USA. 

Trwające prace nad Wieloletnimi Ramami Finansowymi UE (WRF) na lata 2028-2034 zakładają, że wydatkowanie środków ma być bardziej skoordynowane między państwami członkowskimi i ukierunkowane na inwestycje przynoszące długofalowe efekty rozwojowe. Polska, jako kraj energetycznie uzależniony od węgla, ma szansę na tym skorzystać.

Nowa logika budżetu UE

Nowa struktura budżetu UE zakłada odejście od systemu, w którym istniało wiele zdecentralizowanych programów, z których państwa mogły ubiegać się o środki. Tradycyjny sposób redystrybucji środków ma zostać zastąpiony modelem znanym z Krajowego Planu Odbudowy. Realizacja konkretnych celów i reform będzie warunkiem odblokowania kolejnych wypłat. 

W związku z tym dotychczas znane fundusze zostaną zastąpione przez dwa instrumenty – Plany Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR) oraz Europejski Fundusz Konkurencyjności (EFK). 

Pierwszy z nich daje Polsce szansę ponownie zostać jego największym beneficjentem z alokacją rzędu 123 mld euro (ok. 524 mld zł). (wliczając w to środki z Społecznego Funduszu Klimatycznego). Drugi z nich skoncentrowany będzie na strategicznych obszarach, jak transformacja i dekarbonizacja przemysłu, technologie cyfrowe oraz sektor obronny i kosmiczny. Zgromadzone w nim 234 mld euro (996 mld zł.) mają być rozdysponowane na drodze konkursów, co ma premiować kraje najlepiej przygotowane do ubiegania się o środki. 

79 razy szybsze symulacje sieci energetycznych. Kanadyjska metoda może przyspieszyć transformację 

Szansa dla polskiej energetyki?

Nadchodząca perspektywa WRF może być jedną z ostatnich, w których Polska będzie największym beneficjentem netto budżetu UE. Jest to więc okazja do obniżenia kosztu kapitału i przyspieszenia inwestycji w infrastrukturę. Nowy model pozwala na łączenie inwestycji infrastrukturalnych razem z działaniami ukierunkowanymi na rozwój zasobów ludzkich, edukację i integrację społeczną. To może być szczególnie ważne w przypadku tworzenia projektów do konkursów w Europejskim Funduszu Konkurencyjności – wcześniejsze doświadczenia pokazują, że taki model premiuje kraje o rozwiniętym ekosystemie przemysłowym (Niemcy, Hiszpania i Szwecja). 

Ponieważ aktualna propozycja budżetu nie zawiera już Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST), który służył Polsce na finansowanie projektów dekarbonizacyjnych, to szczególnie ważne może być pozostawienie 25% alokacji PPKR jako elastycznej rezerwy. Ma ona być wykorzystywana w odpowiedzi na zmieniające się priorytety i kryzysy. Analitycy Forum Energii podkreślają, że kluczowa będzie ścisła współpraca władz centralnych i regionalnych, po to by w ramach PPKR przygotować skuteczne plany dekarbonizacyjne, które pozwolą zarówno uruchomić środki europejskie, jak i napędzać inwestycje prywatne. 

Punkt wyjścia do negocjacji?

Przedstawiona przez Komisję Europejską propozycja budżetu jest punktem wyjścia w negocjacjach, które wymagają jednomyślnej zgody państw członkowskich w Radzie UE (wypracowywanie konsensusu odbywa się na poziomie krajowych ministrów finansów), a także zatwierdzenia przez Parlament Europejski. 

Spotkania w tej sprawie na poziomie unijnym mają potrwać do końca 2026 roku, by nowa perspektywa mogła ruszyć od stycznia 2028 roku. Polska musi do tego czasu przygotować własny Plan Partnerstwa, oparty na krajowych strategiach rozwoju, takich jak przesłany przez Polskę z opóźnieniem dopiero w grudniu 2025 r. Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK). 

1 euro = 4,26 zł.

Zobacz też: KPEiK: 5% innowacyjnych technologii OZE do 2030 roku. Wiele państw UE nie ma planu działania

Źródła: Forum Energii, Komisja Europejska 

Fot. Canva (Leonid Andronov)

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.