Komitet ds. Przestrzegania Konwencji z Aarhus potwierdził, że Polska narusza prawo międzynarodowe, ponieważ nie zapewnia społeczeństwu i organizacjom pozarządowym możliwości zaskarżenia do sądu planów urządzenia lasów. To kolejne po wyroku TSUE stanowisko, którego skutkiem powinno być wzmocnienie ochrony lasów w Polsce. Tymczasem Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt nowelizacji przepisów, który umożliwiła wycinki lasów wbrew decyzjom sądów.

Konwencja z Aarhus

W 2017 roku Koalicja Kocham Puszczę złożyła do Komitetu ds. Przestrzegania Konwencji z Aarhus skargę dotyczącą braku możliwości zaskarżania przez społeczeństwo, w tym organizacje ekologiczne Planów Urządzenia Lasu (PUL). Pomimo, że skarga została złożona jako odpowiedź na nielegalną wycinkę Puszczy Białowieskiej, jej rozstrzygnięcie dotyczy wszystkich planów urządzenia lasu. To sprawa istotna dla wszystkich mieszkańców Polski, ponieważ dokumenty te dotyczą 25% kraju i warunkują sposób w jaki zarządzane są nie tylko lasy cenne przyrodniczo, ale i ważne np. ze względów na ograniczanie skutków powodzi.

Oczekiwanie na stanowisko Komitetu trwało 7 lat. W sierpniu Komitet przygotował zalecenia, których finalna konkluzja jest jednoznaczna – polskie prawo, nie umożliwiając zaskarżenia PULi do sądu, narusza art. 9 Konwencji z Aarhus.

Konwencja z Aarhus stanowi kluczowe prawo międzynarodowe, ponieważ gwarantuje obywatelom i obywatelkom przestrzeganie prawa dostępu do informacji o środowisku, możliwość współdecydowania o środowisku oraz dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach środowiskowych. Pomimo że Polska ratyfikowała Konwencję w 2001 roku, nadal nie przestrzega jej postanowień. 

Nowy dyrektor Lasów Państwowych. Jakie zmiany zapowiada Adam Wasiak?

Konieczność dostosowania prawa

W podobnym tonie wypowiedział się TSUE w wyroku z 2023 roku w sprawie, którą Polsce wytoczyła Komisja Europejska – Trybunał orzekł, że polskie społeczeństwo nie ma zagwarantowanego prawa do sądu w zakresie skarżenia planów urządzenia lasu, na podstawie których prowadzona jest gospodarka leśna. Trybunał orzekł także, że podczas prowadzenia gospodarki leśnej w Polsce nie są przestrzegane wymogi ścisłej ochrony gatunkowej roślin i zwierząt.

Polska, po przegranej w dwóch kluczowych instytucjach na arenie międzynarodowej, nie ma już pola manewru i musi zmienić prawo tak, aby umożliwić organizacjom ekologicznym i zainteresowanej społeczności skuteczne zaskarżanie Planów Urządzania Lasów do sądu w celu lepszej ochrony lasów – komentuje Sylwia Szczutkowska z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot.Szczutkowska.

Ekspertka krytykuje jednak projekt nowelizacji ustawy o lasach, przedstawiony w maju przez resort środowiska, mający deklaratywnie realizować wyrok TSUE. Projekt wprowadza możliwość zaskarżenia decyzji zatwierdzającej PUL, ale całość przepisów przygotowano w taki sposób, by spowodować brak efektywności skarg na PUL. Nowelizację ustawy o lasach skrytykowało 67 organizacji przyrodniczych i pod koniec czerwca zaapelowało o odrzucenie jej w całości.

Problemy z nowelizacją MKiŚ 

Nowelizacja pozwala m.in. na to, by minister ds. środowiska dla lasów publicznych i starosta dla lasów prywatnych mogli pominąć wstrzymanie wycinek wydane przez sąd w ramach kontroli zatwierdzonych przez te organy planów urządzenia lasu i wydać decyzję zezwalającą na wycinki. Łamie to konstytucyjny trójpodział władzy. Wprowadzenie przepisów umożliwiających skarżenie do sądów administracyjnych nie będzie miało w praktyce żadnego znaczenia. Decyzja ministra jako ostateczna, podlegać będzie wykonaniu, a organizacje ponownie musiałaby występować o wydanie postanowienia o wstrzymanie jej wykonania.

Prawidłowe wdrożenie orzeczeń TSUE i Komitetu mają kluczowe znaczenie dla systemu ochrony przyrody w Polsce. Pora zaakceptować fakt, że lasy jako środowisko są dobrem wspólnym i wymagają lepszej ochrony – wyjaśnia Szczutkowska.

Przyrodnicy podkreślają także, że obecny projekt nowelizacji naraża Polskę na sankcje za brak wdrożenia orzeczenia TSUE z 2023 r., dlatego należy go jak najszybciej poprawić przy współpracy ze stroną społeczną. Ceną za zwłokę jest wycinanie kolejnych fragmentów lasów naturalnych oraz okazałych wiekowych drzew. Społeczeństwo obywatelskie powinno uzyskać większą kontrolę nad tym, jak zarządzane są lasy, które są dobrem wspólnym. 

Zobacz też: Apel NGOsów o rozszerzenie bezpieczeństwa narodowego na obszary związane z klimatem

Źródło: Pracownia na rzecz Wszystkich Istot

Fot. Canva (zbg2)

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.