Na każdym rachunku za prąd widnieje pozycja ,,opłata mocowa”. Choć płacimy ją od kilku lat, niewielu odbiorców wie, za co dokładnie odpowiada i dlaczego jej wysokość się zmienia. To koszt utrzymywania elektrowni w gotowości, aby w systemie nie zabrakło energii w momentach szczytowego zapotrzebowania. Dziś coraz częściej pojawiają się pytania, jak ta opłata będzie wyglądać w przyszłości i co może oznaczać dla domowych budżetów.

Po co wprowadzono rynek mocy?

Rynek mocy to mechanizm stworzony po to, by zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne. Elektrownie węglowe i gazowe otrzymują w nim wynagrodzenie nie tylko za produkowaną energię, ale również za samą gotowość do jej dostarczania. Dzięki temu operator systemu ma pewność, że w krytycznych momentach, np. zimą podczas szczytu zapotrzebowania, nie zabraknie mocy w systemie.

Bez tego mechanizmu część elektrowni mogłaby zostać wyłączona jako nierentowna, co zwiększałoby ryzyko blackoutu. W zamian za stabilność systemu wszyscy odbiorcy w Polsce ponoszą koszt w postaci opłaty mocowej.

Cena energii 500 zł/MWh w 2026? Rządowy cel, rola URE i możliwe skutki dla rachunków

Opłata mocowa – ukryty składnik rachunku

Opłata mocowa formalnie obowiązuje od 2021 roku, choć w 2024 roku jej pobieranie zostało czasowo ograniczone w ramach tarcz ochronnych. Od 2025 roku przywrócono pobór opłaty według stawek ogłaszanych przez regulatora. Dla gospodarstw domowych jej wysokość jest uzależniona od rocznego zużycia energii i wynosi od kilku do kilkunastu złotych miesięcznie. W przypadku firm wysokość opłaty zależy m.in. od profilu poboru energii (zwłaszcza w godzinach szczytowych) i klasy taryfowej. W 2024 roku opłata mocowa przyniosła budżetowi rynku ok. 6 mld zł, które trafiły głównie do elektrowni węglowych.

Dlaczego temat wraca teraz?

Polski system energetyczny dynamicznie się zmienia. Udział fotowoltaiki i wiatru w miksie rośnie, a to oznacza, że stabilność coraz częściej zapewniają nie tylko elektrownie węglowe, ale także magazyny energii czy usługi redukcji popytu (DSR).

Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE) sygnalizują potrzebę zmian w rynku mocy, a eksperci wskazują na konieczność otwarcia systemu na technologie przyszłości takie jak bateryjne magazyny energii czy inteligentne mechanizmy zarządzania popytem. Rząd natomiast deklaruje kontynuację obecnego mechanizmu.

Co to oznacza dla naszych portfeli?

Zmiany w rynku mocy mogą odbić się na rachunkach odbiorców indywidualnych. Z jednej strony, większa liczba uczestników oznacza, że system stanie się bardziej konkurencyjny i odporny na wahania. Z drugiej, to wciąż mechanizm, który trzeba finansować.

Jeśli koszty rynku mocy wzrosną, opłata mocowa może być podniesiona, co odczujemy w domowych budżetach. Jeżeli jednak przebudowa rynku doprowadzi do większej elastyczności systemu i ograniczy ryzyko gwałtownych podwyżek cen energii na rynku hurtowym, korzyści dla odbiorców mogą być długofalowe.

Transformacja czy konserwacja?

Rynek mocy od początku budzi kontrowersje, bo w praktyce służy podtrzymywaniu nierentownych elektrowni węglowych. Obecna sytuacja otwiera pytanie, czy rynek mocy może w przyszłości stać się narzędziem wspierającym transformację energetyczną np. dzięki dopuszczeniu magazynów energii i elastycznych usług. 

Dla zwykłego odbiorcy wciąż jednak najważniejsze jest jedno pytanie: ile za to zapłacimy? Wysokość opłaty mocowej może być w przyszłości jednym ze wskaźników skuteczności ewentualnych zmian w rynku energii.

Polska perspektywa

W kraju, w którym ponad 60% energii elektrycznej wciąż pochodzi z węgla, rynek mocy pełni rolę poduszki bezpieczeństwa. Jednak im szybciej będą rozwijane OZE i technologie stabilizujące system, tym mniej pieniędzy będzie musiało trafiać do przestarzałych bloków węglowych.

To oznacza, że przyszłość opłaty mocowej zależy nie tylko od decyzji regulatora, ale też od tempa inwestycji w fotowoltaikę, wiatr, sieci i magazyny energii.

Kierunek zmian

Opłata mocowa nie zniknie i będzie towarzyszyć nam na rachunkach przez kolejne lata. Kluczowe będzie, czy sfinansuje dalsze utrzymywanie starych elektrowni, czy stanie się narzędziem przyspieszającym transformację energetyczną.

Dla odbiorców indywidualnych liczy się przede wszystkim to, by koszty nie rosły szybciej niż korzyści. Odpowiedź na to, jaką drogą pójdzie Polska, przyniosą najbliższe decyzje rządu i regulatora rynku energii – na razie trwają analizy i dyskusje.

Zobacz też: Pierwszy dzień z ujemną ceną prądu w Polsce. Rekord PSE pokazuje braki w magazynach energii 

Źródło: PSE, URE, MKiŚ

Fot.: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.