Ulica Wawelska w Warszawie stała się miejscem manifestacji setek osób poszkodowanych przez zatory płatnicze i luki w programie „Czyste Powietrze”. To narastający nacisk społeczny i medialny, wspierany krytyką ze strony samorządów i organizacji pozarządowych, zmusił Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) do porzucenia narracji o sukcesie i przygotowania projektu ustawy, która ma chronić najuboższych beneficjentów przed skutkami błędów systemowych. 

Protest pod MKiŚ

W czwartek, 12 marca 2025 roku, odbył się w Warszawie kolejny protest poszkodowanych przez udział w programie Czyste Powietrze beneficjentów i wykonawców. Protestujący zgromadzili się przed Ministerstwem Klimatu i Środowiska, które odpowiada za nadzór nad realizującymi program Wojewódzkimi Funduszami Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) oraz Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). 

Wśród zgromadzonych można było spotkać przyjezdnych z całej Polski. Domagali się natychmiastowych wypłat zaległości, których opóźnienia sięgają już wielu miesięcy i powodują, że wiele firm znajduje się na granicy bankructwa, a beneficjenci stoją w obliczu widma konieczności samodzielnej spłaty zobowiązań. Wykonawcy protestowali wspólnie z beneficjentami, podkreślając, że jedynie systemowa zmiana może powstrzymać komornicze egzekucje długów, których najubożsi nie są w stanie spłacić z własnej kieszeni

Opóźnienia w wypłatach to nie jedyny problem osób, które postanowiły wziąć udział w programie – beneficjenci skarżą się, że kontrolujące inwestycję WFOŚiGW kwestionują wysokość kosztów na przedstawianych fakturach, a następnie obniżają wysokość dotacji o nawet kilkanaście tysięcy złotych. Przedstawiciele Narodowego Funduszu tłumaczą, że dotyczy to jedynie sytuacji, gdy wykonawca zawyża koszt wykonanych prac. 

My sobie nie możemy pozwolić na to, żeby wypłacać wykonawcom zawyżonych kosztów, bo to są środki unijne, które rządzą się konkretnymi prawami – tłumaczyła Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes NFOŚiGW. 

Smog w całym kraju! Gdzie utknęło Czyste Powietrze, czyli program wymiany kotłów?

Wojewódzkie Fundusze nieskuteczne według beneficjentów

Obecni w Warszawie beneficjenci opowiadali swoje historie uzasadniając uczestnictwo w proteście. Najczęściej podnosili nieadekwatność procedur obecnych w programie Czyste Powietrze, które utrudniają skorzystanie z programu, a także nie zapewniają odpowiedniej pomocy w przypadku rzeczywistych nadużyć ze strony wykonawców. Poszkodowani przez jedną z firm zdecydowali się napisać petycję do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, bo wcześniejsze próby indywidualnego kontaktu z firmami i Funduszami nie przynosiły pożądanych rezultatów – systemowego i sprawiedliwego rozwiązania problemu. 

Każdy beneficjent w danym Funduszu ma swojego opiekuna, który zajmuje się jego wnioskiem. Pani, która zajmowała się moją sprawą, została zwolniona, po tym jak zaczęłam składać rezygnację z pełnomocnictw i informować z prośbą o pomoc, że firma, z którą podpisałam umowę to oszuści. Dla Funduszu to my jesteśmy stroną umowy i w związku z tym, my odpowiadamy za przekazane wykonawcom dotacje – mówi Aneta Fiszbak, jedna z poszkodowanych.

Jak opowiadają beneficjenci, pomimo zgłoszeń, że jakaś firma oszukała beneficjenta, a w związku z tym należy wstrzymać wypłatę środków dla niej, to procedury nie działały prawidłowo. Nieuczciwe firmy mimo to otrzymywały płatności w ramach uzyskanych na swoich klientów dotacji, a odpowiedzialność prawna za niezrealizowanie umowy spoczywa na beneficjentach. WFOŚiGW w takich sytuacjach zaczęły występować o zwrot przyznanych dotacji wraz z odsetkami. To postawiło wiele rodzin przed trudną sytuacją, w której bezpieczeństwo finansowe rodziny znalazło się pod znakiem zapytania i negatywnie odbiło się na zdrowiu ich członków. 

To jest złodziejstwo w czystych rękawiczkach! Dlaczego wypłacili pieniądze, chociaż ludzie zgłaszali? Mamy dość! Jesteśmy na lekach psychotropowych, bo nie wytrzymujemy już psychicznie – mówili ze sceny poszkodowani. 

❗️Protest pod @MKiS_GOV_PL . Rząd przygotowuje ustawę dla poszkodowanych w programie #CzystePowietrze.

🤚Według beneficjentów #WFOŚiGW są nieskuteczne w kwestii pomocy poszkodowanym. https://t.co/zhNdGD3WBa pic.twitter.com/H9UI7YVup8

— światOZE.pl (@SwiatOZE) February 16, 2026

Ministerstwo szykuje kolejną reformę Czystego Powietrza

Receptą ma być kolejna reforma. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt ustawy o pomocy poszkodowanym w związku z realizacją programu Czyste Powietrze, który został skierowany do konsultacji społecznych. Część z przedstawionych postulatów będzie musiało zostać zaakceptowana przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), który współuczestniczy w finansowaniu programu. Jak poinformował wiceminister MKiŚ Krzysztof Bolesta, pierwsze korekty niewymagające zgody EBI mogłyby być wdrożone w okresie wakacji.

Na mocy ustawy ma zostać wprowadzona możliwość dochodzenia roszczeń bezpośrednio przez instytucje rządowe od firm wykonawczych objętych postępowaniem karnym. Oznacza to, że po złożeniu zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa Fundusze będą odstępowały od ściągania nierozliczonych zaliczek i innych należności od poszkodowanych beneficjentów. 

Zobacz też: Zaufanie do Czystego Powietrza wyparowało. Minister Bolesta nie miał odwagi stanąć przed poszkodowanymi

Źródła: Czyste Powietrze, NFOŚiGW, WFOŚiGW, MKiŚ, CPIE, SmogLab, PAS, PAP, własne

Fot. arch. światOZE.pl 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.