Polska posiada znaczący potencjał geotermalny, ponieważ baseny geotermalne obejmują około 80% powierzchni kraju, jednak mimo powszechności występowania zasobów, sektor ten mierzy się z istotnymi barierami rozwojowymi. Kluczowym wyzwaniem są wysokie koszty początkowe oraz niepewność dotycząca parametrów wody. 

Czynniki te sprawiają, że obecnie geotermia odpowiada za mniej niż 1% ciepła systemowego produkowanego w Polsce, chociaż według ekspertów z Polskiej Geotermalnej Asocjacji (PGA) geotermia mogłyby zaspokoić nawet 30% krajowego zapotrzebowania na ciepło.

Geologiczne uwarunkowania polskiej geotermii

Zasoby wód termalnych w Polsce występują w skałach osadowych na głębokościach od 1 do nawet 10 km, co sprawia, że naturalne wypływy są rzadkością i ograniczają się głównie do obszaru Sudetów. Temperatura wód w polskich prowincjach geotermalnych (centralnoeuropejskiej, przedkarpackiej i karpackiej) waha się od 30 do 130°C, a punktowo może osiągać nawet 200°C. Analizy naukowców wskazywały, że realne możliwości komercyjnego wykorzystania tych wód dotyczą około 40% obszaru kraju.

Nad Wisłą pionierem w wykorzystaniu ciepłych wód jest Podhale, gdzie pierwszy zakład geotermalny powstał w okresie zmian ustrojowych na początku lat 90. Obecnie tamtejsza instalacja pokrywa ponad 30% zapotrzebowania na ciepło w Zakopanem, co świadczy o użyteczności tej technologii przy odpowiednich warunkach. Próby wykorzystania tego potencjału napotykają jednak na szereg przeszkód, które determinują opłacalność oraz stopień skomplikowania inwestycji. Najważniejsze z nich to:

• Wysokie koszty początkowe: koszt głębokiego odwiertu badawczo-produkcyjnego to około 30-60 mln zł.
• Ryzyko inwestycyjne: przed wykonaniem odwiertów nie można ustalić opłacalności, a odwierty są jedną z najdroższych części inwestycji.
• Zbyt duży stopień mineralizacji: nadmierne zasolenie wód może stanowić barierę technologiczną prowadzącą do szybkiego niszczenia się instalacji.
• Ograniczenia temperaturowe w produkcji prądu: wiele polskich źródeł oferuje temperatury w granicach 60-64°C, co ogranicza ich zastosowanie wyłącznie do celów ciepłowniczych i rekreacyjnych.

Podhalańska geotermia na nowym etapie. Odwiert w Szaflarach zaskoczył parametrami

Rząd planuje 13 filarów rozwoju geotermii

W Ministerstwie Energii (ME) odbyło się spotkanie poświęcone roli geotermii w transformacji energetycznej kraju. Wzięli w nim udział przedstawiciele rządu, Urzędu Regulacji Energetyki (URE), Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz branży ciepłowniczej. Wiceminister energii Konrad Wojnarowski oraz Główny Geolog Kraju Krzysztof Galos przedstawili geotermię jako stabilne, odnawialne źródło energii, które jest niezależne od warunków atmosferycznych i może wzmocnić bezpieczeństwo energetyczne Polski.

Naszym celem jest tworzenie warunków, które pozwolą skutecznie rozwijać tę technologię i realizować kolejne inwestycje – podkreślił Konrad Wojnarowski.

Podczas rozmów podkreślono, że rozwój tej technologii został wpisany w kluczowe dokumenty strategiczne, takie jak Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu do 2030 r. (KPEiK) oraz Strategia Transformacji Ciepłownictwa do 2040 roku. Celem wzmocnienia roli tego sektora ma być stopniowe uniezależnianie się od paliw kopalnych oraz zwiększenie odporności lokalnych systemów na wahania cen rynkowych. 

Realizacja tych postulatów ma przyspieszyć dzięki zapowiedzianej aktualizacji „Wieloletniego Programu Rozwoju Wykorzystania Zasobów Geotermalnych w Polsce”, który zostanie rozszerzony o 13 filarów obejmujących najważniejsze obszary operacyjne branży. Resort planuje wprowadzenie instrumentów finansowych mających na celu ograniczenie ryzyka inwestycyjnego przy wykonywaniu pierwszych odwiertów oraz wsparcie budowy nowoczesnych instalacji współpracujących z pompami ciepła i magazynami energii. 

Toruńska lekcja geotermii

Historia geotermii w Toruniu stanowi ilustrację tego, jak trudne były dotychczas realia inwestycyjne. Pierwotne założenia projektu zakładały nie tylko ogrzewanie miasta, ale również produkcję energii elektrycznej. Pierwsze odwierty do głębokości ok. 2400 metrów wykazały, że woda ma temperaturę ok. 64°C, co wyklucza opłacalność produkcji energii elektrycznej, a dodatkową wadą jest bardzo wysokie zasolenie.

Przez lata inwestycja budziła emocje polityczne – przeciwnicy twierdzili, że projekt jest nierealny, podczas gdy zwolennicy bronili jego zasadności. Ostatecznie ciepłownię otwarto w październiku 2022 roku po 14 latach od realizacji pierwszych odwiertów i trwających kilka lat sporach dotyczących dotacji państwowych na ten cel. Mimo trudności technicznych i niższej niż zakładano temperatury, projekt spełnił swoje założenia również pod względem finansowym. Dzięki wpięciu do miejskiej sieci ciepłowniczej i mechanizmom rekompensat w czasie kryzysu energetycznego, Geotermia Toruń zaczęła generować nieoczekiwane zyski. 

Zobacz też: Podhalańska geotermia z limitami wydobycia. Zakopane z kolejnym odwiertem i ostrzeżeniem

Źródła: ME, PGA, PSG, Wysokie Napięcie, Rejestr.io, PIG-PIB

Fot. ME

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.