Zrównoważony rozwój Wojna może pogłębiać kryzys klimatyczny. Czy prawo humanitarne powinno uwzględniać długofalowe szkody? 20 listopada 2026 Zrównoważony rozwój Wojna może pogłębiać kryzys klimatyczny. Czy prawo humanitarne powinno uwzględniać długofalowe szkody? 20 listopada 2026 Przeczytaj także Zrównoważony rozwój 5,1 mld dolarów na zieloną transformację: Turcja podpisuje 10 umów podczas szczytu COP31 Prezydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan wezwał przedsiębiorstwa do większej odpowiedzialności za działania na rzecz klimatu. Podczas Forum Biznesowego COP31 w Antalyi podkreślił, że same rządy nie poradzą sobie z kryzysem klimatycznym, a potrzebne są również inwestycje sektora prywatnego. Tego samego dnia Turcja podpisała 10 umów z bankami rozwoju o łącznej wartości 5,1 mld dolarów. Zrównoważony rozwój Hałas transportowy szkodzi w nierównym stopniu. EEA wskazuje grupy najbardziej narażone Długotrwały hałas drogowy, kolejowy i lotniczy może negatywnie wpływać na zdrowie, ale jego konsekwencje nie rozkładają się równomiernie. Europejska Agencja Środowiska (EEA) wskazuje, że szczególnej ochrony mogą potrzebować dzieci, seniorzy i osoby z chorobami przewlekłymi. Znaczenie mają również warunki mieszkaniowe i dostęp do cichych, zielonych przestrzeni. Skutki konfliktów zbrojnych dla środowiska nie kończą się na obszarze bezpośrednio objętym atakami. Zniszczenia infrastruktury, degradacja ekosystemów i dodatkowe emisje mogą wpływać na klimat przez wiele lat, a ich konsekwencje mogą wykraczać daleko poza granice państw. Zdaniem ekspertów międzynarodowe prawo humanitarne powinno w większym stopniu uwzględniać takie długofalowe i kumulatywne oddziaływania. Spis treści ToggleKwestie środowiska w prawie humanitarnymSzkody wojenne mogą oddziaływać przez dekadyLokalny atak, skutki wykraczające poza granicePotrzebne lepsze dane i oceny przed atakiem Kwestie środowiska w prawie humanitarnym Międzynarodowe prawo humanitarne już dziś zakazuje stosowania metod i środków prowadzenia wojny, które mogą spowodować rozległe, długotrwałe i poważne szkody w środowisku naturalnym. Zasada ta została zapisana m.in. w artykułach 35 ust. 3 i 55 Protokołu dodatkowego I do konwencji genewskich. Ochronę środowiska uzupełniają także reguły dotyczące rozróżniania celów wojskowych i cywilnych, proporcjonalności ataków oraz podejmowania środków ostrożności. Problem polega jednak na tym, że szkody środowiskowe często ocenia się przez pryzmat bezpośrednich zniszczeń i ich lokalnego zasięgu. Tymczasem współczesna wiedza o zmianach klimatu pozwala dostrzec także skutki pośrednie, opóźnione i kumulujące się w czasie. 5,1 mld dolarów na zieloną transformację: Turcja podpisuje 10 umów podczas szczytu COP31 Szkody wojenne mogą oddziaływać przez dekady W artykule opublikowanym na blogu Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża Giorgia Pane argumentuje, że przewidywalne konsekwencje klimatyczne powinny być uwzględniane przy stosowaniu istniejącego zakazu. Nie oznacza to, że każdy atak powodujący emisje gazów cieplarnianych automatycznie przekracza próg niedozwolonych szkód. Chodzi raczej o to, by ocena uwzględniała pełniejszą wiedzę o mechanizmach oddziaływania na środowisko. Autorka wskazuje na trzy elementy, które wymagają szerszej interpretacji: długotrwałość, rozległość i powagę szkód. Pierwszy z nich dotyczy czasu. Zniszczenie lasu, degradacja gleby czy uszkodzenie systemów wodnych mogą początkowo wydawać się możliwe do naprawienia. Jeżeli jednak odbudowa zostanie opóźniona, a mechanizmy ochrony środowiska przestaną działać, skutki mogą się utrwalać. Niektóre straty mogą stać się trudne, a nawet niemożliwe do odwrócenia. W ocenie długotrwałości należałoby więc brać pod uwagę nie tylko czas trwania bezpośrednich zniszczeń, lecz także ich trwałość i możliwość przywrócenia wcześniejszego stanu środowiska. Lokalny atak, skutki wykraczające poza granice Drugi element to przestrzenny zasięg szkód. Zgodnie z wytycznymi MKCK termin „rozległe” odnosi się do zniszczeń obejmujących setki kilometrów kwadratowych. Autorka zwraca jednak uwagę, że skutki klimatyczne nie zawsze pozostają w miejscu, w którym doszło do zniszczenia. Przykładowo, lokalna degradacja ekosystemu może osłabić jego zdolność do pochłaniania dwutlenku węgla, a dodatkowe emisje mogą zwiększać już istniejące obciążenie klimatu. Nie oznacza to, że globalny charakter zmian klimatycznych automatycznie sprawia, iż każda szkoda wojenna jest „rozległa”. Konieczne pozostaje wykazanie skali oddziaływania, jego przewidywalności i związku przyczynowego z konkretnymi działaniami. Trzeci element – powaga szkód – powinien, zdaniem autorki, uwzględniać również utratę funkcji ekologicznych. Lasy, mokradła i żyzne gleby nie są wyłącznie obszarami, które można fizycznie zniszczyć. Magazynują węgiel, wspierają bioróżnorodność i pomagają społecznościom przystosowywać się do skutków zmian klimatu. Ich degradacja może więc oznaczać nie tylko utratę konkretnego siedliska, lecz także osłabienie zdolności całego ekosystemu do regulowania warunków środowiskowych. Potrzebne lepsze dane i oceny przed atakiem Proponowane podejście ma również znaczenie praktyczne. Skutki środowiskowe powinny być analizowane jeszcze przed przeprowadzeniem operacji wojskowych, a nie dopiero wtedy, gdy staną się widoczne. Zasada 44 zwyczajowego międzynarodowego prawa humanitarnego wskazuje, że brak naukowej pewności co do oddziaływania działań wojskowych na środowisko nie zwalnia stron konfliktu z obowiązku podejmowania wykonalnych środków ostrożności. Autorka podkreśla, że nie można oczekiwać od planistów wojskowych przewidzenia wszystkich odległych konsekwencji klimatycznych. Potrzebne są jednak lepsze dane środowiskowe, monitoring oraz systematyczne uwzględnianie wiedzy naukowej w ocenach prawnych i operacyjnych. Propozycja nie polega na ustanowieniu nowego zakazu, lecz na dostosowaniu stosowania istniejących przepisów do aktualnej wiedzy o klimacie. Próg niedopuszczalnych szkód pozostaje wysoki, ale sposób oceny ich skali, czasu trwania i powagi powinien uwzględniać również konsekwencje, które rozwijają się stopniowo i mogą dotknąć kolejne pokolenia. Zobacz też: Niebezpieczne odpady w Chorwacji. Mieszkańcy proszą o wsparcie Unii Europejskiej Źródła: IRIDIS CNR Fot: Canva Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.