Największy w Polsce projekt z zakresu elektromobilności, wart 4,5 mld zł z KPO, został oceniony przez NFOŚiGW na podstawie dokumentacji wymaganej formalnie w naborze – bez dostępu do treści memorandum Electromobility Poland (EMP) z partnerem technologicznym. Dokument ten nie był wymagany na etapie oceny, jednak mógłby mieć znaczenie dla pełniejszej analizy ryzyk technologicznych, licencyjnych i właścicielskich. W świetle unijnych zasad de-risking rodzi to pytania o zakres analizy ryzyka i mechanizmy nadzoru nad projektami finansowanymi ze środków publicznych.

Ocena projektu bez wglądu w memorandum technologiczne

W odpowiedziach przesłanych redakcji NFOŚiGW potwierdza: treść memorandum EMP z partnerem technologicznym oraz warunki negocjacji „nie były dokumentami wymaganymi w procesie oceny” i „nie są w posiadaniu Funduszu”. Instytucja podkreśla też, że „nie uczestniczy w rozmowach pomiędzy tymi podmiotami”.

Oznacza to, że ocena projektu została przeprowadzona na podstawie dokumentów formalnie wymaganych w naborze, jednak bez dostępu do ustaleń regulujących charakter współpracy technologicznej EMP z zagranicznym partnerem. Dotyczy to m.in. kwestii licencyjnych, transferu technologii, zasad IP czy podziału odpowiedzialności produkcyjnych. Brak memorandum nie oznacza naruszenia procedur, jednak może ograniczać możliwość pełniejszej, niezależnej analizy ryzyk dotyczących wrażliwych elementów łańcucha dostaw, zwłaszcza w kontekście oceny współpracy technologicznej z partnerem spoza UE.

Elektromobilność w Europie a Chiny: czy UE utrzyma swoją pozycję w motoryzacji?

Brak pełnej analizy ryzyk

Unia Europejska od 2023 r. wymaga, by projekty strategiczne były oceniane pod kątem odporności łańcuchów dostaw i ryzyk geopolitycznych partnerów spoza UE. Zasady te opisano w komunikacie Komisji Europejskiej dotyczącym polityki de-risking oraz w dokumentach wdrożeniowych KPO. Wytyczne określają obowiązek analizy ryzyk, choć nie precyzują katalogu dokumentów, które muszą być oceniane.

NFOŚiGW wskazuje, że analiza ryzyk była prowadzona na podstawie dokumentacji złożonej w naborze oraz materiałów due diligence przygotowanych przez doradcę. Brak memorandum nie wynikał z zaniedbania Funduszu, lecz z faktu, że dokument ten nie był wymagany do oceny wniosku. Jednocześnie ogranicza to możliwość oceny pełnego kontekstu technologicznego i właścicielskiego partnera EMP, co w przypadku tak dużego projektu ma znaczenie systemowe.

Local Content jako jedyny mechanizm

Fundusz podkreśla, że jedynym twardym instrumentem oceny krajowego wkładu w projekt było kryterium Local Content na poziomie 30%. Kryterium to zostało pozytywnie zweryfikowane na etapie oceny. Nie przesądza to jednak o skali udziału polskich firm w strategicznych procesach produkcyjnych czy o rzeczywistym transferze kompetencji do krajowego przemysłu.

Jednocześnie brak memorandum uniemożliwia weryfikację, w jaki sposób zostaną podzielone kompetencje technologiczne, czy w Polsce powstaną centra badawczo-rozwojowe oraz jaki będzie poziom zależności technologicznej od zagranicznego dostawcy.

Brak narzędzi nadzoru nad umową

NFOŚiGW wyjaśnia, że nie posiada podstawy prawnej do ingerowania w negocjacje pomiędzy EMP a partnerem technologicznym. Jednak Fundusz podkreśla, że w negocjacjach dotyczących warunków zaangażowania kapitałowego dopuszcza możliwość braku osiągnięcia porozumienia z EMP, jeśli proponowane warunki nie będą zgodne z regulacjami lub nie będą satysfakcjonujące dla Funduszu.

Oznacza to, że choć NFOŚiGW nie może zmieniać treści umowy EMP z Chery, to nadal może nie zaakceptować warunków zaangażowania kapitałowego w ramach KPO.

Przedwczesna publikacja listy rankingowej

Na potrzebę wzmocnienia procedur wskazuje potwierdzony przez Fundusz przypadkowy, przedwczesny publikacyjny wyciek listy rankingowej, która została opublikowana dzień wcześniej niż planowano. Choć określono to mianem błędu CMS, w kontekście największego programu przemysłowego finansowanego z KPO zdarzenie to podkreśla wagę rzetelnego zarządzania informacją publiczną przez NFOSiGW.

Luka w procedurach

Odpowiedzi NFOŚiGW wskazują, że obecne procedury oceny projektów strategicznych w ramach KPO nie obejmują wszystkich elementów sugerowanych przez unijne zasady de-risking, szczególnie w odniesieniu do dokumentów dotyczących współpracy technologicznej z partnerami spoza UE. Brak memorandum nie łamie procedur krajowych, ale ogranicza zakres dostępnych informacji – w efekcie państwo podejmuje decyzje inwestycyjne na podstawie dokumentacji wymaganej formalnie, lecz niewyposażonej we wszystkie dane potrzebne do pełniejszego rozeznania potencjalnych zagrożeń.

Zobacz też: Program NaszEauto po październiku 2025: ponad 19,5 tys. wniosków i opóźnienia w wypłatach
Źródło: NFOŚiGW, KE, UE, EMP
Fot.: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.