Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) zapowiada uruchomienie trzech nowych programów wsparcia o łącznej wartości 3,5 mld zł. Środki trafią do jednostek samorządu terytorialnego i zostaną przeznaczone na poprawę efektywności energetycznej szkół, szpitali oraz budynków wielorodzinnych na terenach wiejskich. Programy mają nie tylko obniżyć koszty energii, ale też przyczynić się do realnej redukcji emisji i poprawy komfortu użytkowników budynków publicznych.

Ograniczanie zużycia energii pierwotnej

Wspólnym mianownikiem wszystkich nowych programów jest całkowity zakaz finansowania źródeł ciepła opartych na paliwach kopalnych. Oznacza to, że termomodernizacja ma iść w parze z rzeczywistą transformacją energetyczną. Nowe instrumenty finansowe NFOŚiGW będą realizowane w latach 2026-2030 w trybie ciągłym, przy czym podpisywanie umów zakończy się najpóźniej 31 grudnia 2029 r. Obecnie do 28 stycznia 2026 roku trwają konsultacje społeczne dotyczące trzech programów: 

• „Poprawa efektywności energetycznej budynków edukacyjnych”, 
• „Poprawa efektywności energetycznej budynków szpitalnych”, 
• „Poprawa efektywności budynków mieszkalnych wielorodzinnych na terenach wiejskich”. 

Wszystkie trzy programy łączy zestaw rygorystycznych wymogów dotyczących efektów energetycznych i środowiskowych. Aby otrzymać finansowanie z jednego z wyżej wymienionych programów, jednostki samorządu terytorialnego będą musiały zapewnić w projekcie co najmniej 30% redukcję zapotrzebowania na energię pierwotną. Efektywność ma być potwierdzona audytami energetycznymi wykonanymi zarówno przed, jak i po realizacji inwestycji. Dodatkowo beneficjenci będą zobowiązani do wykazania dowodów niewyrządzania znaczących szkód środowisku oraz do utrzymania trwałości projektu przez minimum pięć lat. 

940 mln zł na lokalne ciepłownie. NFOŚiGW rusza z programem „Ciepłownictwo Powiatowe”

Szkoły i szpitale z wsparciem

Największym z programów, dysponujący budżetem 2 mld zł, jest przeznaczony do poprawy efektywności energetycznej budynków oświatowych, w tym szkół, przedszkoli i innych placówek edukacyjnych. Program będzie obejmował projekty kompleksowych modernizacji, wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz wsparcia realizacji inwestycji w formule ESCO/EPC, czyli modelu pozwalającym na spłatę kosztów inwestycji z części uzyskanych oszczędności. Większość, bo aż 1,8 mld zł trafi do beneficjentów w formie dotacji, a 200 mln zł będzie przeznaczonych na pomoc w postaci pożyczek. W ramach bezzwrotnych dotacji będzie można uzyskać pomoc do 49% kosztów kwalifikowanych. Projekty eliminujące paliwa kopalne będą mogły liczyć nawet na 85% wsparcia. Program zakłada także maksymalną wysokość kosztów jednostkowych inwestycji w wysokości 2 000 zł/m²

Drugi z programów – na modernizację szpitali – będzie dysponował budżetem 1 mld zł. Program zakłada głęboką termomodernizację placówek oraz wsparcie wdrożenia instalacji odnawialnych źródeł energii. Pula pieniędzy przeznaczonych na dotacje to 900 mln zł, a pożyczki to 100 mln zł. Poziomy dofinansowania inwestycji będą uzależnione od stworzonego rankingu konkursowego – najbardziej ekologiczne projekty otrzymają wyższe dofinansowanie. Maksymalny pułap kosztów jednostkowych w tym programie wynosi 2 500 zł/m².

Dotacje dla PGR-ów

Trzeci z programów dedykowany jest wsparciu modernizacji energetycznej budynków wielorodzinnych na terenach wiejskich, w szczególności obiektów związanych z dawnymi PGR-ami – państwowymi gospodarstwami rolnymi oraz spółdzielniami produkcyjnymi. Budżet programu jest mniejszy niż dla szkół i szpitali. Wynosi 500 mln zł, ale dostępne środki będą przyznawane wyłącznie w formie dotacji, sięgających nawet 100% kosztów kwalifikowanych. Warunkiem uzyskania wsparcia jest całkowita eliminacja nieefektywnych źródeł ciepła opartych na paliwach kopalnych, również tych funkcjonujących w poszczególnych lokalach. Koszt jednostkowy inwestycji nie będzie mógł przekroczyć 2 000 zł za metr kwadratowy. 

Konieczna dekarbonizacja Polski

Zapowiadane programy mają szansę realnie przyspieszyć dekarbonizację budynków publicznych i mieszkaniowych poza dużymi ośrodkami miejskimi, gdzie potrzeby modernizacyjne są największe, a dostęp do kapitału ograniczony. Skala wsparcia oraz ambitne wymogi energetyczne pokazują, że państwo deklaruje konsekwentne podejście do transformacji.

Doświadczenia z innych dużych instrumentów finansowych w obszarze efektywności energetycznej pokazują jednak, że o skuteczności takich programów decyduje nie tylko konstrukcja regulaminów i zabezpieczenie środków, ale przede wszystkim sprawność systemu wdrożeniowego. Wieloetapowe procedury, audyty energetyczne, weryfikacja efektów oraz wieloletni horyzont rozliczeń wymagają odpowiedniego zaplecza organizacyjnego i jasno zdefiniowanych zasad operacyjnych.

Nowe programy skierowane do samorządów będą realizowane w perspektywie kilku lat i obejmą inwestycje o dużej skali i złożoności. Oznacza to, że o ich powodzeniu zadecyduje nie tylko zainteresowanie jednostek samorządu terytorialnego, lecz także tempo obsługi wniosków, przewidywalność procesu rozliczeń oraz terminowość wypłat. Od tych czynników zależeć będzie, czy 3,5 mld zł realnie przełoży się na poprawę efektywności energetycznej, czy też napotka bariery organizacyjne ograniczające tempo realizacji inwestycji.

Zobacz też: Państwo w państwie. Co naprawdę spowalnia termomodernizację domów w programie „Czyste Powietrze”?

Źródła: NFOŚiGW, Serwis Samorządowy

Fot. Canva (dotshock) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.