Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) ostrzega, że świat przekroczył granicę bezpiecznego korzystania z zasobów wodnych. W najnowszym raporcie eksperci mówią już nie o kryzysie czy stresie wodnym, lecz o „globalnym bankructwie wodnym” – stanie, w którym zużycie wody trwale przewyższa możliwości jej naturalnego odnawiania. Skala problemu jest globalna i coraz wyraźniej wpływa na rolnictwo, miasta oraz bezpieczeństwo ludzi.

Czym jest „bankructwo wodne”

Według autorów raportu ONZ „bankructwo wodne” oznacza sytuację, w której ludzkość żyje ponad hydrologiczne możliwości planety. Społeczeństwa nie tylko zużywają więcej wody, niż jest ona w stanie odtworzyć się w skali roku, ale także sięgają po zgromadzony „kapitał wodny” – wody podziemne, lodowce i mokradła.

Eksperci podkreślają, że w przeciwieństwie do klasycznych susz czy okresowych niedoborów, bankructwo wodne ma charakter długotrwały. Zniszczone ekosystemy wodne często nie są w stanie wrócić do poprzedniego stanu, a odbudowa zasobów – jeśli w ogóle możliwa – trwa dziesięciolecia.

Najsuchsza wiosna od 100 lat. Rolnictwo w Europie i Polsce na granicy kryzysu

Skala problemu w liczbach

Dane przywoływane w raporcie i analizach ONZ pokazują skalę zjawiska:

• ok. 4-4,4 mld ludzi doświadcza poważnego niedoboru wody przynajmniej przez jeden miesiąc w roku,
• 2,1-2,2 mld osób nie ma dostępu do bezpiecznie zarządzanej wody pitnej,
• ok. 75% światowej populacji żyje w krajach lub regionach uznawanych za niepewne pod względem zasobów wodnych,
• ponad 170 mln hektarów nawadnianych gruntów rolnych znajduje się na obszarach wysokiego stresu wodnego.

ONZ podkreśla, że nie są to prognozy, lecz dane opisujące obecną sytuację w wielu częściach świata.

Gdzie zużywana jest woda

Raport przypomina, że globalne zużycie wody ma bardzo nierówną strukturę – ok. 70% poboru słodkiej wody przypada na rolnictwo, nieco poniżej 20% na przemysł, a jedynie około 10-12% na gospodarstwa domowe. W praktyce oznacza to, że kryzys wodny najmocniej uderza w systemy produkcji żywności oraz stabilność cen, a nie wyłącznie w codzienne zużycie wody przez mieszkańców miast.

Dlaczego problem narasta

Eksperci ONZ wskazują, że narastanie problemu jest efektem kilku nakładających się czynników, w tym zmian klimatu zwiększających częstotliwość i długość susz, nadmiernego poboru wód podziemnych, które nie mają szans na szybkie odtworzenie, a także zaniku naturalnych magazynów wody – według danych ONZ w latach 1970-2015 świat utracił około 35% mokradeł. Postępuje również degradacja rzek i jezior, które tracą zdolność do naturalnej regulacji przepływów. W rezultacie coraz więcej regionów funkcjonuje dziś na wodnym kredycie, którego koszt będzie narastał wraz z kolejnymi dekadami.

Skutki dla ludzi i gospodarki

ONZ ostrzega, że bankructwo wodne staje się jednym z głównych czynników ryzyka dla stabilności gospodarczej i społecznej. Niedobory wody przekładają się na zagrożenia dla bezpieczeństwa żywnościowego, wzrost cen żywności i energii, migracje oraz napięcia społeczne, a także rosnące koszty adaptacji dla miast i rolnictwa.

Szczególnie narażone są społeczności o ograniczonych możliwościach dostosowania się – zarówno w krajach Globalnego Południa, jak i w uboższych regionach państw rozwiniętych.

Regiony szczególnego ryzyka

Raport ONZ wskazuje, że skutki bankructwa wodnego są dziś najbardziej widoczne w regionach Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, w intensywnie użytkowanych dorzeczach dużych rzek oraz na obszarach rolniczych silnie uzależnionych od eksploatacji wód podziemnych. Coraz poważniejszym wyzwaniem stają się także szybko rosnące miasta, w których zapotrzebowanie na wodę systematycznie przewyższa możliwości jej naturalnego uzupełniania. Jednocześnie ONZ podkreśla, że problem ten coraz częściej dotyczy również Europy i Ameryki Północnej.

Woda jako element bezpieczeństwa

Autorzy raportu apelują o odejście od reagowania wyłącznie na skutki susz i przejście do długofalowego zarządzania zasobami wodnymi. Wskazują na konieczność ochrony i odbudowy mokradeł oraz rzek i strumieni, ograniczenia nadmiernego poboru wód podziemnych, poprawy efektywności wykorzystania wody w rolnictwie, a także traktowania bezpieczeństwa wodnego jako integralnego elementu bezpieczeństwa klimatycznego i społecznego. ONZ podkreśla, że bez zmiany tego podejścia bankructwo wodne przestanie być ostrzeżeniem, a stanie się trwałym kosztem ponoszonym przez środowisko, gospodarkę i społeczeństwa.

Zobacz też: Polska gospodarka wodna 2025: cyfryzacja na papierze, a rzeki wciąż pełne ścieków

Źródło: ONZ, Reuters, Euronews, WHO

Fot.: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.