Zmiany klimatu coraz silniej zagrażają ptakom. Najbardziej zagrożone są gatunki żyjące na obszarach tropikalnych, ale również ptaki wodne i migrujące. Rosnące temperatury prowadzą do stresu cieplnego u zwierząt, a gwałtowne zjawiska pogodowe zagrażają ich bezpieczeństwu. Niezahamowane zmiany klimatu mogą w najbliższych latach doprowadzić do wymarcia niektórych gatunków.

Zmiany klimatu zagrażają ptakom

Globalne ocieplenie bezpośrednio wpływa na dobrostan dzikich ptaków, zarówno lądowych, jak i wodnych. Zmiany klimatu prowadzą do wzrostu średniej temperatury, co destabilizuje ekosystemy, wpływa na terminy migracji ptaków, hamuje ich rozwój, a w przyszłości może skutkować wymarciem od 2% do 72% gatunków.

Ptaki pełnią kluczową rolę w naturze m.in. rozsiewając nasiona oraz regulując populację innych zwierząt. Zmniejszenie ich liczebności może prowadzić do poważnych zakłóceń w funkcjonowaniu całych ekosystemów.

Fennoskandia spiekła się po raz pierwszy w historii. Klimat zmienia północ Europy

Spadek populacji ptaków tropikalnych

Według badań opublikowanych w czasopiśmie Nature Ecology & Evolution ekstremalne upały, będące skutkiem zmian klimatycznych, są przyczyną spadku liczebności ptaków tropikalnych aż o 38%. Naukowcy przeanalizowali dane z bazy o bioróżnorodności – Living Planet Index, na temat 3000 populacji ptaków lądowych z lat 1950-2020. Udało im się dotrzeć do obszarów zniszczonych przez człowieka, rozkładu temperatur oraz map opadów. Połączenie tych informacji pozwoliło na określenie wpływu ekstremalnych temperatur na ptaki, z wyłączeniem wpływu działalności człowieka. 

Podczas upałów niektóre gatunki ptaków tropikalnych, zwłaszcza zamieszkujących suche siedliska mają szczególne trudności z regulacją temperatury. Ptaki nie wydzielają potu, a nadmiar ciepła odprowadzają przez dyszenie, co z kolei pozbawia je wody. Według badaczy problemy ze zdrowiem u ptaków mogą występować przy temperaturze powyżej 40°C. Stres cieplny może spowodować u ptaków odwodnienie, hipertermię, a nawet niewydolność narządów. Ponadto samice składają coraz mniej jaj, ze względu na brak pożywienia dla piskląt, a niektórzy ptasi rodzice mogą porzucać swoje gniazda.

Zmiany w migracji polskich bocianów

Zmiany klimatu wpływają nie tylko na populację ptaków, ale także na ich zachowanie. Dobrze widać to na przykładzie polskich bocianów, które zazwyczaj migrowały do Afryki na początku września – obecnie opuszczają gniazda już w sierpniu. To zjawisko ma miejsce już od kilku lat i dotyczy w szczególności bocianów z Europy Środkowo-Wschodniej. Cieplejsze wiosny i lata sprawiają, że ptaki szybciej rozpoczynają i kończą sezon lęgowy, więc mogą szybciej rozpocząć migrację. Inwazyjne procesy rolnicze, susze oraz zmiany w kształtowaniu krajobrazu również mają wpływ na dostępność pożywienia dla bocianów w okresie lęgowym, co może przyspieszyć decyzję o odlocie.

Bociany nie tylko wcześniej rozpoczynają migrację, ale również coraz rzadziej wybierają Afrykę jako swój punkt docelowy, chociaż nie dotyczy to jeszcze polskich bocianów. Na półwyspie Iberyjskim ptaki zaczęły zimować całorocznie, ze względu na wzrost temperatury i brak konieczności pokonywania większych dystansów, by przetrwać zimę. Wiele z nich wybiera również Bułgarię jako swój punkt docelowy. Ponadto europejskie bociany odnalazły łatwo dostępne i kaloryczne źródło pożywienia w postaci wysypisk śmieci, które skłaniają je do pozostania na miejscu. To może nieść konsekwencje w postaci zatruć i chorób.

Kryzys ptaków wodnych

Ptaki zamieszkujące obszary wodne są szczególnie zagrożone w obliczu zmian klimatycznych, zwłaszcza pod kątem skrajnych zjawisk pogodowych, takich jak: susze, powodzie, huragany i sztormy. Ustrój wodny w zbiornikach zmienia się w nieprzewidywalny sposób, a częste wezbrania mogą niszczyć gniazda całych kolonii ptaków, które składają jaja w dołkach na plażach lub na płytkich wyspach. Zrzut wody we Włocławku w 2018 roku zniszczył przynajmniej 133 gniazda ściśle chronionych gatunków polskich ptaków. Natomiast według badania Uniwersytetu Duke populacja wędrownej rybitwy czarnogrzbietej co roku spotyka na trasach migracji burze z kategorii 4 i 5, mogące prowadzić nawet do śmierci całej gromady.

Zaczyna również brakować pożywienia dla ptaków drapieżnych. Ryby schodzą coraz głębiej do wód o niższej temperaturze, przez co stają się niedostępne dla polujących na nie ptaków, takich jak np. rybołów. Natomiast spadek liczebności kryla, spowodowany ociepleniem wód prowadzi do zawężenia łańcucha pokarmowego dla takich gatunków jak pingwin białooki i maskowy. 

Jak pomóc ptakom przetrwać zmiany klimatu?

Zmiany klimatu stanowią poważne zagrożenie dla ptaków, zmuszając je do zmiany tras migracji, kurczenia zasięgów występowania i potencjalnie prowadzą do spadku ich liczebności. Działania które możemy podjąć, takie jak ochrona siedlisk, w tym mokradeł, oraz odpowiedzialne dokarmianie ptaków, mogą pomóc w łagodzeniu tych negatywnych skutków. 

Wiele gatunków w Polsce objęto ochroną gatunkową, co oznacza zakaz zabijania, chwytania i niszczenia ich siedlisk. W przypadku znalezienia rannego lub osłabionego ptaka, można skontaktować się ze Strażą Miejską lub ośrodkami rehabilitacji. Natomiast wspólne dążenie do zahamowania zmian klimatycznych, takie jak zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych pomoże odbudować naturalne siedliska ptaków i zwiększyć ich populację.

Zobacz też: Największy ptak świata nie zostanie wskrzeszony! Moa pozostanie wymarłym gatunkiem 

Źródło: Smithsonian Magazine, The Conversation, smoglab.pl, wodnesprawy.pl, projektpulsar.pl, national-geographic.pl

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.