Prognoza pogody długoterminowej wskazuje, że w kolejnych tygodniach mieszkańcy Polski mogą spodziewać się mrozu oraz opadów śniegu. Dla miłośników sportów zimowych jest to długo wyczekiwany czas relaksu, dla kierowców – okres zwiększonej ostrożności. Z kolei flora i fauna wodna może potrzebować ratunkowej interwencji człowieka by przetrwać do wiosny. 

Brak tlenu w wodzie

Przyducha zimowa to zjawisko typowe dla najzimniejszych miesięcy w roku. W wyniku powstawania pokrywy lodowej na akwenach dochodzi do niedoborów zawartości tlenu w wodzie. Niemożliwa staje się bowiem wymiana gazowa między atmosferą a cieczą w zbiorniku. Na zaostrzenie tego problemu wpływa także dodatkowa warstwa śniegu, która może utrzymywać się na lodzie, co dodatkowo blokuje przedostawanie się pod powierzchnię promieni słonecznych i hamuje proces fotosyntezy glonów i rośliny wodnych, które w naturalny sposób mogłyby uzupełniać poziom tlenu. Dodatkowym czynnikiem wpływającym na zanik tego pierwiastka jest obecność zbyt dużej ilości materii organicznej na dnie, która ulegając rozpadowi zużywa tlen.

Brak odpowiedniego napowietrzenia wody prowadzi do zaburzenia procesów zachodzących w wodnym ekosystemie, co można rozpoznać po zachowaniu ryb. Początkowo można u nich zaobserwować gwałtowne podpływanie do powierzchni w celu nabrania powietrza „dzióbkowanie”. W takim środowisku ich skrzela bledną podobnie jak skóra oraz może występować wytrzeszcz oczu. Do innych objawów należy mleczny śluz wydzielany przez ryby, który jest wynikiem zwolnienia metabolizmu w odpowiedzi na niesprzyjające warunki. W przypadku utrzymywania się problemu przyduchy zimowej przez dłuższy czas kolejnym etapem może być śnięcie ryb, czyli uduszenie się w wyniku braku koniecznych składników w środowisku do utrzymania funkcji życiowych. 

Odbudowa życia w polskich wodach: naukowcy przywracają różanki, raki i małże do rzek

Jak pomóc rybom zimą?

Ważnym czynnikiem, który pozwoli lepiej zdefiniować potrzebną reakcję dla danego akwenu jest wiedza, czy istnieją na jego terenie źródła przypływów i odpływów, czyli czy następuje naturalna wymiana wody. Jeśli tak, to należy sprawdzić ich drożność i w razie potrzeby podjąć działania w tym zakresie. Kolejną ważną informacją jest zasobność w roślinność wodną, która jest zdolna produkować tlen – w przypadku gdy jej nie ma, konieczne może być sztuczne napowietrzanie. 

Tworzenie przerębli – otworów w pokrywie lodowej – nie jest w stanie odwrócić procesu przyduchy zimowej. Ich powierzchnia jest na tyle niewielka, że nie są w stanie zaspokoić zapotrzebowania na tlen tylko dzięki wymianie z atmosferą. Dlatego zaleca się (jeśli to możliwe i bezpieczne) usuwanie pokrywy śnieżnej z lodu, co umożliwi roślinności produkowanie tlenu w wodzie nawet w warunkach zimowych. Nie jest konieczne, by odśnieżać całą powierzchnię jeziora lub stawu – do prawidłowego funkcjonowania może wystarczyć stworzenie odsłoniętych pasów lodu szerokości 2-3 metrów. 

Warto pamiętać, że na przyduchy narażone są najbardziej niewielkie zbiorniki wodne, które pozbawione są odpływów, przez co zawierają mało rozpuszczonego tlenu. Dużym, głębokim jeziorom, które nie są zanieczyszczone oraz mają zrównoważoną ilość flory wodnej, zazwyczaj nie grozi przyducha, ponieważ zgromadzony w wodzie zapas tlenu powinien być wystarczający na zimowe miesiące. 

Nieumiejętna pomoc może zaszkodzić

Nawet podczas kryzysu takiego jak przyducha zimowa należy pamiętać, że nie zawsze intuicja podpowiada właściwe zachowania i nasza chęć pomocy rybom może być dla nich zabójcza. Do takich działań należy dokarmianie ryb. Kiedy temperatura spada powinno się ograniczyć lub wręcz całkowicie zaprzestać karmienia ryb, ponieważ organiczna materia pochłania tlen w wyniku rozpadu, co przyczynia się do pogłębienia negatywnego zjawiska. 

Klasyfikację rzek i jezior pod względem stanu chemicznego i ekologicznego można sprawdzić, korzystając z systemu monitoringu Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ). Na podstawie tych danych można wnioskować, które zbiorniki są w dobrej kondycji, a które mogą wymagać interwencji, np. sztucznego napowietrzania w zimie lub innych działań ochronnych. Pamiętać należy, że samodzielna próba pomocy może być niebezpieczna. Jeśli zbiornik, na którym występuje problem, nie należy do prywatnego właściciela, to zgłoszenie powinny przyjąć do Wody Polskie. 

Zobacz też: Polskie rzeki: gdzie woda jest najczystsza? [Mapa]

Źródła: Choroby ryb – Maria Prost, Nauka w Polsce, GIOŚ, Akwatech, PZW, Wody Polskie

Fot. Canva (marrio31) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.