Szybki rozwój odnawialnych źródeł energii zmienia europejską energetykę, ale jednocześnie obnaża jej słabości – brak magazynów energii oraz przestarzała infrastruktura sieciowa. Problemy z bezpieczeństwem dostaw i stabilnością sieci w różnych częściach Europy pokazały, że transformacja energetyczna musi iść w parze ze zwiększeniem odporności systemu. Pozytywnym tego przykładem jest model krajów nordyckich.

Skandynawska elastyczność

Kraje północnej Europy: Szwecja, Norwegia, Finlandia i Dania zbudowały jeden z najbardziej stabilnych i niskoemisyjnych systemów energetycznych na świecie. Kluczowy nie okazał się jeden dominujący sposób wytwarzania energii, lecz komplementarność źródeł. Dyspozycyjna energetyka wodna równoważy zmienną produkcję wiatru, energetyka jądrowa i bioenergia zapewniają stabilność, a magazyny energii oraz reakcja popytu zwiększają elastyczność systemu. 

Ponadto kraje te mogą być uważane za wzorcowy przykład ścisłej współpracy regionalnej. Gęsta sieć połączeń transgranicznych, wspólne zasady rynkowe i koordynacja w planowaniu kolejnych przedsięwzięć sprawiają, że ich krajowe systemy są w istocie mocno ze sobą scalone. Dzięki temu udaje się z naturalnej dla zeroemisyjnych źródeł energii zmienności produkcji stworzyć atut – zasób pozwalający na efektywne wykorzystanie zintegrowanego rynku bilansującego. 

Integracja rynków rezerw w UE. Dlaczego rynek bilansujący generuje szoki cenowe?

Polska energetyka na rozdrożu

Przykład państw północnych, które udowodniły, że wysoki udział OZE można pogodzić z niezawodnością dostaw może być ważną lekcją dla Polski, stojącej u progu głębokich zmian w swoim miksie energetycznym. Chociaż Polska zmaga się ze specyficznymi dla siebie kwestiami – dominującą rolą węgla, szybko rosnącym udziałem fotowoltaiki i energetyki wiatrowej oraz ograniczoną elastycznością systemu – to doświadczenia krajów nordyckich mogą być cennym drogowskazem.

Opublikowany niedawno przez Ministerstwo Energii „Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu do 2030 roku” (KPEiK) wyznacza nowe cele dotyczące zwiększenia udziału między innymi mocy energii wodnej – w ciągu najbliższych pięciu lat do 1 GW. Polska podobnie jak Norwegia dysponuje ograniczonymi możliwościami wykorzystywania energetyki wodnej. Polityka prowadzona przez rząd w Oslo udowadnia, że tego rodzaju brak nie przekreśla sukcesu. Kluczowe stają się inwestycje w: 

• magazynowanie energii, 
• elastyczny popyt, 
• nowoczesne sieci, 
• połączenia międzysystemowe z sąsiadami. 

Dla Polski oznacza to konieczność szybkiego wzmocnienia infrastruktury przesyłowej, lepszej integracji z rynkiem europejskim oraz traktowania elastyczności jako pełnoprawnego elementu bezpieczeństwa energetycznego, a nie dodatku do OZE.

Zaufanie jako fundament bezpieczeństwa

Nordycka lekcja dotyczy nie tylko technologii, ale też zarządzania i wzajemnych relacji sąsiedzkich. Spójne regulacje, wspólne kodeksy sieciowe i przejrzyste rynki umożliwiają szybkie reagowanie na wahania podaży i popytu. To wskazówka, że transformacja nie może być prowadzona wyłącznie na poziomie krajowym. Zwiększenie udziału OZE w miksie energetycznym wymaga zespołowej gry – integracji europejskiego rynku energii, powstawania kolejnych projektów infrastrukturalnych łączących Europę i cyfryzację całego systemu aby możliwe było lepsze zarządzanie systemem. Wymusza to równie duży nakład środków w nowoczesne systemy ochrony cybernetycznej, ale są to warunki konieczne do wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego. 

Istotne jest również poparcie społeczne, czyli sytuacja w której obywatele widzą realne korzyści tych zmian: stabilne ceny, czystsze powietrze i nowe miejsca pracy. Bez tego żadna strategia nie utrzyma długofalowej legitymacji. Brak zaufania zarówno między państwami, jak i między instytucjami a społeczeństwem, może sprawić, że nawet najlepiej zaprojektowana nie zdoła spełnić zaplanowanych celów.

Zobacz też: Energetyczne trzęsienie ziemi: minus 44 800 zł/MWh na Rynku Bilansującym

Źródła: European Commision, REPowerEU, Balcan Green Energy News, svk.se

Fot. Canva 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.