Europejscy naukowcy analizują możliwość wprowadzenia podatku od produktów mięsnych w krajach UE. Opracowane przez nich scenariusze pokazują, że ograniczenie konsumpcji czerwonego mięsa mogłoby zmniejszyć emisje CO₂ o kilka milionów ton rocznie, przy relatywnie niewielkim wzroście kosztów dla przeciętnego gospodarstwa domowego.

Podatek od produktów mięsnych

Pomysł wprowadzenia podatku od mięsa coraz częściej pojawia się w analizach naukowych i debacie o polityce klimatycznej. Nowe badania przygotowane przez zespoły z Niemiec i Wielkiej Brytanii pokazują, że taki mechanizm mógłby realnie wpłynąć zarówno na emisje gazów cieplarnianych, jak i na budżety gospodarstw domowych w Unii Europejskiej.

Choć UE nie prowadzi obecnie prac legislacyjnych nad wprowadzeniem podatku od produktów mięsnych – temat przestaje być wyłącznie teorią. Wyniki badań wskazują, że produkcja żywności, a zwłaszcza mięsa, jest jednym z istotnych źródeł emisji CO₂, a zmiana modelu konsumpcji mogłaby stać się jednym z narzędzi realizacji celów klimatycznych. Naukowcy ostrzegają jednak, że skutki takiego rozwiązania mogłyby być nierównomierne – najmocniej odczuliby je konsumenci, a szczególnie gospodarstwa o niższych dochodach.

Polska w czołówce produkcji mięsa. Jaki wpływ na środowisko ma drób i trzoda?

Emisja i propozycje podatku

Niemieccy badacze z Instytutu Gospodarki Środowiskowej w Berlinie zaproponowali kilka wariantów tzw. podatku od mięsa, analizując wpływ na gospodarstwa domowe i emisje CO₂. W jednym z scenariuszy podatek wynosiłby 0,40-0,50 euro za kilogram wołowiny i jagnięciny, 0,20 euro za kilogram wieprzowiny oraz 0,10 euro za drób. 

W kontekście efektu klimatycznego autorzy szacują, że ograniczenie konsumpcji czerwonego mięsa o 20% mogłoby zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych w UE o około 6-8 mln ton CO₂ rocznie. To odpowiada mniej więcej rocznym emisjom całego sektora transportu w średniej wielkości kraju UE, np. Finlandii. Z punktu widzenia produkcji żywności problem jest szczególnie istotny w przypadku wołowiny i jagnięciny. Produkcja 100 g wołowiny wiąże się ze średnio 78,7 km przejechanymi samochodem pod względem emisji CO₂, a jagnięcina generuje niemal identyczne wartości. Produkty drobiowe i wieprzowe mają znacznie niższy ślad węglowy, dlatego stawki podatku byłyby niższe.

Badania wskazują też, że zmiana diety na roślinną w całej UE mogłaby zmniejszyć emisje z rolnictwa nawet o 15%, co jest znaczącym wsparciem dla celów unijnych dotyczących neutralności klimatycznej do 2050 roku. Jednocześnie naukowcy podkreślają, że skuteczność podatku zależy od jego konstrukcji – jeśli byłby wprowadzony tylko w niektórych krajach UE lub obejmowałby tylko część mięsa, efekt klimatyczny byłby znacznie mniejszy.

Co to oznacza dla państw UE?

Dla przeciętnego gospodarstwa domowego w UE oznaczałoby to relatywnie niewielki, choć odczuwalny wzrost wydatków na żywność. W scenariuszu zniesienia obniżonej stawki VAT na mięso roczne koszty wzrosłyby o 109 euro (około 460 zł). Po uwzględnieniu dodatkowych wpływów z podatków, które mogłyby być zwrócone społeczeństwu w formie świadczeń socjalnych, koszt netto spada do 26 euro (około 110 zł) rocznie. Alternatywny scenariusz oparty na powiązaniu cen mięsa z emisją CO₂ daje podobny efekt – dodatkowy koszt gospodarstwa wyniósłby ok. 52 euro (219 zł) w przeliczeniu na tonę ekwiwalentu CO₂, z możliwością obniżenia kosztu netto do 12 euro (51 zł) rocznie dzięki mechanizmowi rekompensaty socjalnej.

W praktyce oznacza to, że przeciętna rodzina mogłaby nie odczuć radykalnej zmiany w swoim budżecie, ale decyzje zakupowe mogłyby ulec zmianie – konsumenci zaczęliby wybierać mniej mięsa lub produkty o niższym śladzie węglowym. Podatek mógłby jednak uderzyć w gospodarstwa domowe o niższych dochodach, zwłaszcza w regionach, gdzie spożycie mięsa jest jednym z podstawowych elementów diety. Zdaniem autorów badań taki mechanizm cenowy działa nie tylko na ograniczenie emisji CO₂, lecz także zachęca do bardziej świadomych wyborów żywieniowych, jednocześnie dając państwu narzędzie do finansowego wspierania gospodarstw o niższych dochodach.

Korzyści z ograniczenia konsumpcji mięsa

Wprowadzenie podatku od mięsa mogłoby przynieść szereg korzyści wykraczających poza samą redukcję emisji CO₂. Jak podkreślają eksperci z Instytutu Badań nad Klimatem (PIK), obejmują one m.in. ograniczenie zanieczyszczenia azotem i fosforem, co korzystnie wpływa na jakość gleby i wód. Po połączeniu z redystrybucją wpływów podatkowych oraz uniknięciem szkód klimatycznych, zmiany w ogólnym dobrobycie społecznym oceniane są pozytywnie.

Dodatkowo, wyższe ceny mięsa mogą wspierać zdrowie ludzi – metaanaliza opublikowana w 2024 roku w czasopiśmie Frontiers wskazuje, że dieta oparta na produktach roślinnych zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i nowotworów, a tym samym może przyczyniać się do wydłużenia życia. W długiej perspektywie podatek od mięsa może więc stać się nie tylko narzędziem ochrony klimatu, ale także jako inwestycją w zdrowie społeczeństwa.

Zobacz też: Mięso jeleni zamiast wołowiny. Czy dziczyzna może obniżyć emisję CO₂?

Źródła: Wieści Rolnicze, Euronews, PIK, Komisja Europejska

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.