Renifery od wieków kojarzone są z zimą i Bożym Narodzeniem, a w rzeczywistości mierzą się z poważnymi konsekwencjami ocieplającej się Arktyki. Topniejący lód, silne odwilże i zmiany w dostępności pożywienia zagrażają ich przetrwaniu, a tradycyjne szlaki migracyjne stają się coraz mniej przewidywalne. Dla reniferów oznacza to utratę pożywienia, przewagę drapieżników i utrudnione warunki życia.

Arktyka – dom reniferów

Renifery od lat funkcjonują w kulturze masowej jako symbol zimy i świąt Bożego Narodzenia. Jednak w rzeczywistości zamieszkują one obszary Arktyki i subarktyki, które należą dziś do najszybciej ocieplających się regionów świata. Według danych naukowych Arktyka ogrzewa się co najmniej dwukrotnie szybciej niż średnia globalna, a w niektórych częściach nawet czterokrotnie. Zmiany te przekładają się bezpośrednio na warunki życia zwierząt przystosowanych do stabilnego, chłodnego klimatu.

Arktyka ociepla się szybciej niż inne regiony globu głównie dlatego, że traci naturalną „tarczę chłodzącą” – śnieg i lód. Biała powierzchnia odbijała dotąd znaczną część promieniowania słonecznego z powrotem w kosmos. Gdy lodu ubywa, jego miejsce zajmuje ciemna woda lub odsłonięta ziemia, które pochłaniają więcej ciepła. Ten mechanizm, znany jako arktyczne sprzężenie zwrotne, sprawia, że nawet niewielki wzrost temperatury przyspiesza kolejne etapy ocieplenia. Efektem są coraz częstsze odwilże zimą oraz zjawiska pogodowe, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu były w Arktyce rzadkością.

Fennoskandia spiekła się po raz pierwszy w historii. Klimat zmienia północ Europy

Deszcz zamiast śniegu

Dodatkowo, gdy po opadach temperatura ponownie spada poniżej zera, na powierzchni śniegu tworzy się twarda warstwa lodu. Dla reniferów oznacza to barierę trudną lub niemożliwą do sforsowania. Zwierzęta, które przez tysiące lat wykształciły umiejętność odgarniania śniegu w poszukiwaniu porostów, nie radzą sobie z lodową skorupą. Każda próba jej rozbicia wymaga ogromnych nakładów energii, a zimą zapasy energetyczne są ograniczone. W efekcie nawet obszary bogate w roślinność mogą stać się niedostępne dla stad reniferów.

Zagrożone stada reniferów

Kiedy renifery tracą dostęp do podstawowego pożywienia, zaczynają słabnąć. Niedobory energetyczne wpływają nie tylko na masę ciała, lecz także na zdolność utrzymania temperatury oraz czujność. Osłabione zwierzęta łatwiej padają ofiarą drapieżników, takich jak wilki czy rosomaki. Jednocześnie łagodniejsze zimy sprzyjają przetrwaniu większej liczby drapieżników, co dodatkowo zwiększa presję na stada. W skrajnych przypadkach prowadzi to do masowych padnięć reniferów, odnotowywanych już w kilku regionach Arktyki.

Renifery są zwierzętami wędrownymi, a ich migracje należą do najdłuższych na świecie wśród ssaków lądowych. Szlaki te były przez pokolenia stabilne i przewidywalne – rzeki zamarzały, śnieg miał określoną strukturę, a sezonowe pastwiska były dostępne w stałych miejscach. Zmiana klimatu burzy ten porządek. Rzeki zamarzają później lub wcale, co utrudnia przeprawy i zwiększa ryzyko utonięcia. Z kolei niestabilne warunki pogodowe sprawiają, że tradycyjne trasy migracji nie zawsze prowadzą do dostępnych źródeł pożywienia.

Zmiany klimatu i ingerencja człowieka

Zmiany klimatyczne nakładają się na inne czynniki, takie jak rozwój górnictwa, infrastruktury oraz intensywna gospodarka leśna. Wycinka lasów i zastępowanie ich monokulturami drzew obcych gatunków ogranicza dostępność porostów, kluczowych dla zimowej diety reniferów. Fragmentacja krajobrazu utrudnia migracje i zmusza zwierzęta do poruszania się wzdłuż dróg czy linii kolejowych, co zwiększa ryzyko kolizji i stresu.

Renifer pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli zimy i świąt, ale jego rzeczywista sytuacja pokazuje, jak głęboko zmiany klimatu ingerują w funkcjonowanie ekosystemów. To, co dla człowieka jest „cieplejszą zimą”, dla reniferów oznacza utratę dostępu do pożywienia, rozchwiane migracje i zagrożenie życia. Problemy reniferów nie są odległym arktycznym zjawiskiem, lecz czytelnym sygnałem procesów, które stopniowo zmieniają przyrodę w innych częściach świata.

Zobacz też: Dlaczego bociany zimują w Polsce? Zmiany klimatu a nowe zwyczaje migracyjne

Źródła: Wodne Sprawy, Smoglab, Science.org

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.