Coraz cieplejsze morza sprzyjają ekspansji organizmów, które jeszcze kilkanaście lat temu nie były stałym elementem europejskich ekosystemów. Morze Adriatyckie i Bałtyk należą do akwenów, które w ostatnich dekadach ocieplają się szybciej niż średnia dla światowych oceanów. W takich warunkach gatunki o szerokiej tolerancji środowiskowej zyskują przewagę.

Inwazyjny gatunek morski w Wenecji

Żebropław Mnemiopsis leidyi to galaretowaty organizm morski należący do typu żebropławów, które zewnętrznie przypomina meduzę, choć pod względem biologicznym stanowi odrębną grupę organizmów. Nowe badania potwierdzają, że jego populacja w rejonie Wenecji wykazuje wyraźną tendencję wzrostową. 

Gatunek ten, uznawany za jeden z najbardziej inwazyjnych organizmów morskich na świecie – od lat rozprzestrzenia się poza swój naturalny zasięg, wykorzystując transport w wodach balastowych statków oraz wysoką zdolność adaptacji do zmiennych warunków środowiskowych. W dobie postępujących zmian klimatycznych – zwłaszcza ocieplania się mórz i zmian w zasoleniu – tworzą się warunki sprzyjające jego masowemu rozmnażaniu i ekspansji.

Iguany spadają z drzew podczas mrozów. Jak zimno wpływa na gatunki inwazyjne w Polsce?

Zmiany klimatu tworzą warunki sprzyjające ekspansji

W wodach wokół Wenecji mnemiopsis leidyi znajduje coraz bardziej sprzyjające warunki do rozwoju. Laguna Wenecka charakteryzuje się ograniczoną wymianą wód z otwartym morzem, wysoką presją antropogeniczną oraz rosnącą temperaturą wód – a to czynniki, które zwiększają odporność i konkurencyjność gatunków o dużej tolerancji środowiskowej. Badania prowadzone w ostatnich latach wskazują, że żebropław pojawia się sezonowo w dużych zagęszczeniach, zwłaszcza późną wiosną i latem, gdy temperatura wody sięga poziomów sprzyjających intensywnemu rozmnażaniu.

Zmiany klimatyczne wzmacniają ten proces. Ocieplenie Morza Adriatyckiego wydłuża okresy, w których warunki termiczne są optymalne dla rozwoju m. leidyi, a łagodniejsze zimy zmniejszają naturalną presję ograniczającą jego populację. Jednocześnie wahania zasolenia – związane m.in. z intensywnymi opadami i dopływem wód rzecznych – nie eliminują go, ponieważ gatunek ten wykazuje wysoką tolerancję na zmienne parametry środowiska.

Konsekwencje dla środowiska

Ekologicznie największym problemem związanym z tym gatunkiem jest drapieżnictwo wobec zooplanktonu, czyli podstawowego elementu łańcucha pokarmowego w wodach przybrzeżnych. Silna konkurencja o ten zasób ogranicza dostępność pożywienia dla larw ryb i innych organizmów morskich, co może przekładać się na spadek liczebności ryb oraz zmniejszenie połowów w regionie. W dłuższej perspektywie obecność inwazyjnego żebropława może prowadzić do przekształcenia struktury całego ekosystemu laguny, szczególnie w warunkach narastającej presji klimatycznej i środowiskowej.

Żebropław dotrze do Polski?

Obecność inwazyjnego żebropława w Polsce, w Zatoce Gdańskiej i Puckiej, odnotowano już w 2007 roku, co jest konsekwencją jego szerokiego rozprzestrzenienia się w zachodniej części Bałtyku od połowy lat 2000-ych. Według informacji Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w Polsce obecność m. leidyi jest ograniczana przez niskie temperatury i niskie zasolenie Morza Bałtyckiego, dzięki czemu osobniki pojawiają się tu tylko okresowo i nie tworzą ustabilizowanej populacji reprodukującej się w znaczących ilościach. Dzięki temu ryzyko poważnych zakłóceń ekosystemu, takich jak obserwowane w Morzu Czarnym, jest obecnie uważane za relatywnie niewielkie.

Jednak naukowcy zwracają uwagę, że dalsze ocieplanie się Bałtyku, związane ze zmianami klimatu, może wydłużać okresy, w których warunki termiczne i hydrochemiczne stają się bardziej sprzyjające dla gatunków o szerokiej tolerancji środowiskowej. Zjawisko to obserwowane jest w całym północno-wschodnim Atlantyku i Bałtyku. Zmiany klimatyczne i dalsze ocieplanie mórz sprawiają, że potencjalny wpływ inwazyjnego gatunku na lokalne sieci troficzne i zasoby rybne nadal pozostaje przedmiotem monitoringu i badań.

Zobacz też: Rekiny coraz bliżej ludzi? Australijskie ataki wynikiem zmian klimatycznych

Źródła: National Geographic, Wodne Sprawy, Copernicus, Europa.eu, GDOŚ

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.