Odbudowa zdegradowanych ekosystemów nabiera globalnej skali. Projekty pomagają odtwarzać lasy, mokradła i siedliska przybrzeżne, a jednocześnie tworzą miejsca pracy i wspierają lokalne społeczności. Postęp jest jednak wciąż niewystarczający, by osiągnąć międzynarodowe cele wyznaczone na 2030 rok.

252 mln hektarów 

29 października 2026 roku podczas konferencji ONZ poświęconej różnorodności biologicznej COP17 w Erywaniu zaprezentowano raport „Nature’s Comeback – Scaling Ecosystem Restoration for People and Planet”. Dokument przygotowały wspólnie Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), Program Środowiskowy ONZ (UNEP) oraz sekretariat Konwencji o różnorodności biologicznej.

To jedno z najobszerniejszych dotychczasowych podsumowań światowych działań na rzecz odbudowy zdegradowanej przyrody. Zebrane dane pokazują, że inicjatywy tego rodzaju obejmują już 252 mln hektarów w 149 państwach. To powierzchnia porównywalna z obszarem Kazachstanu.

Walka z pustynnieniem pomaga zwierzętom. W Chinach rośnie populacja gazeli

Najwięcej działań obejmuje ekosystemy lądowe

Zdecydowana większość projektów dotyczy środowisk lądowych. Ich odbudową objęto około 232 mln hektarów, w tym lasy, łąki i tereny zdegradowane wskutek działalności człowieka. Kolejne 11 mln hektarów przypada na ekosystemy słodkowodne, takie jak rzeki, jeziora i mokradła. Działania na obszarach morskich i przybrzeżnych obejmują natomiast około 5,7 mln hektarów. Największą powierzchnię objętą odbudową zgłosiły Chiny – 127,4 mln hektarów ekosystemów lądowych. Znaczące przedsięwzięcia prowadzone są również w Mongolii, Kazachstanie, Etiopii i Indonezji. Pod względem regionalnym wyróżnia się Azja, gdzie działania obejmują ponad 192 mln hektarów. W Afryce jest to około 36 mln hektarów, a w Europie – 9,1 mln hektarów.

Warto jednak pamiętać, że objęcie danego obszaru działaniami naprawczymi nie oznacza jeszcze, że ekosystem został w pełni odtworzony. Regeneracja lasów, przywracanie naturalnego funkcjonowania mokradeł czy odbudowa siedlisk morskich mogą trwać wiele lat, a niekiedy nawet dziesięciolecia.

Od lasów Etiopii po mokradła w Kolumbii

Za globalnymi statystykami kryją się konkretne przedsięwzięcia. Jednym z nich jest odbudowa lasu Desa’a w Etiopii, położonego na krawędzi Wielkich Rowów Afrykańskich. Wcześniejsza działalność człowieka doprowadziła do degradacji około 70% tego obszaru. We współpracy z lokalnymi społecznościami organizacja WeForest odtwarza tam rodzimą roślinność i prowadzi działania służące ochronie gleby oraz zasobów wodnych. Według szacunków przedsięwzięcie pomaga ograniczać utratę około 500 tys. ton gleby rocznie. Projekt obejmuje już ponad 23 tys. hektarów.

Inny przykład pochodzi z Kolumbii. W mieście Barranquilla trwa odbudowa przybrzeżnego mokradła Ciénaga de Mallorquín, które przez lata było narażone na zanieczyszczenia i przekształcanie naturalnych siedlisk. Obecnie odtwarzane są tam lasy namorzynowe. Projekt przynosi korzyści również mieszkańcom: część z nich zajmuje się produkcją sadzonek, inni rozwijają działalność związaną z turystyką przyrodniczą.

W Chinach z kolei realizowany jest program Blue Bay, obejmujący już 150 tys. hektarów nadmorskich ekosystemów. Jego celem jest przywracanie naturalnych siedlisk, ograniczanie zanieczyszczeń i ochrona zagrożonych gatunków. Korzystają z niego m.in. ptaki wędrowne, dla których przybrzeżne mokradła są ważnymi miejscami odpoczynku i żerowania.

Odbudowa przyrody tworzy miejsca pracy

Przywracanie ekosystemów może przynosić korzyści nie tylko środowisku, lecz także gospodarce i lokalnym społecznościom. Raport ONZ wskazuje, że w ramach 35 szczególnie wyróżnionych inicjatyw, określanych jako World Restoration Flagships, powstało już ponad 1,1 mln miejsc pracy. Ponadto przeszło 1,2 mln osób uczestniczyło w szkoleniach związanych z odbudową przyrody.

Zatrudnienie obejmuje m.in. produkcję sadzonek, odnawianie lasów, ochronę gleb, monitorowanie stanu środowiska i rozwój turystyki przyrodniczej. Takie projekty mogą również zwiększać bezpieczeństwo mieszkańców. Odtworzone mokradła pomagają zatrzymywać wodę, lasy ograniczają erozję gleby, a roślinność przybrzeżna może łagodzić skutki sztormów i falowania. Według szacunków przywołanych w raporcie dalsze zwiększanie skali działań mogłoby doprowadzić do powstania nawet 32 mln dodatkowych miejsc pracy do 2030 roku.

Świat musi przyspieszyć odbudowę ekosystemów

Mimo dotychczasowych postępów skala działań wciąż nie wystarcza do realizacji międzynarodowych zobowiązań. Państwa świata wyznaczyły sobie cel objęcia skuteczną odbudową co najmniej 30% zdegradowanych ekosystemów do 2030 roku. Według szacunków wykorzystanych w raporcie oznacza to około 738 mln hektarów.

Obecnie udokumentowane 252 mln hektarów stanowią mniej więcej jedną trzecią tej powierzchni. Oznacza to, że tempo działań musiałoby wzrosnąć około trzykrotnie. Szczególnie dużych nakładów wymagają ekosystemy słodkowodne, morskie i przybrzeżne, w których dotychczasowe postępy są znacznie mniejsze niż na lądzie. Kolejnym wyzwaniem jest finansowanie – autorzy raportu szacują, że roczne inwestycje w odbudowę przyrody powinny wzrosnąć z około 64 mld do 296 mld dolarów. Raport ONZ pokazuje więc zarówno skalę dotychczasowych osiągnięć, jak i ogrom pracy, która wciąż pozostaje do wykonania.

Zobacz też: COP17 w Armenii. Kraje opóźniają realizację celów ochrony przyrody

Źródła: UNEP, FAO, ONZ

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.