Zanieczyszczenie powietrza stanowi zagrożenie nie tylko dla zdrowia ludzi, ale również zwierząt hodowlanych. Długotrwałe narażenie na pyły zawieszone i inne substancje obecne w smogu może powodować problemy oddechowe, zaburzać odporność i obniżać produktywność gospodarstw. Badania wskazują, że skutki mogą być widoczne także w produkcji mleka i jakości mięsa. 

Apel do rolników w Pakistanie

Na początku listopada 2026 roku przedstawiciele Departamentu Hodowli Zwierząt i Mleczarstwa w pakistańskim Pendżabie, zaapelowali do rolników o ochronę zwierząt przed smogiem. Ostrzegano, że długotrwała ekspozycja na zanieczyszczone powietrze może prowadzić do kaszlu, podrażnienia nosa i gardła, problemów z oddychaniem oraz zaczerwienienia oczu. Konsekwencją może być również mniejsze spożycie paszy, spadek wydajności mlecznej i osłabienie organizmów.

Nie jest to wyłącznie problem lokalny. Wpływ zanieczyszczenia powietrza na zwierzęta gospodarskie od lat analizują naukowcy, a coraz więcej badań dotyczy także długofalowych konsekwencji dla produkcji rolnej.

5 tys. zł grzywny za palenie śmieci. Co grozi za spalanie odpadów i gdzie zgłosić naruszenie przepisów?

Jak smog wpływa na zdrowie zwierząt gospodarskich?

Szczególnie niebezpieczne są drobne pyły zawieszone PM2,5 i PM10, które mogą przedostawać się do układu oddechowego. Towarzyszące im gazy i związki chemiczne mogą wywoływać stany zapalne, stres oksydacyjny i zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego. W efekcie zwierzęta mogą być bardziej podatne na infekcje, a ich organizmy zużywają więcej energii na reakcję obronną.

Problem dotyczy m.in. bydła, które w okresach zwiększonego zanieczyszczenia może doświadczać pogorszenia kondycji i wydajności. Przegląd badań opublikowany w 2026 roku w czasopiśmie „Journal of Dairy Science” wskazuje, że zanieczyszczenie powietrza, w tym dym z pożarów, może negatywnie wpływać na zdrowie krów mlecznych i cieląt, a także ograniczać produkcję mleka. Naukowcy zwracają uwagę na możliwe zaburzenia odporności, metabolizmu i reakcje stresowe.

W tym roku opublikowano również badanie dotyczące cieląt mlecznych w stanie Kolorado. Naukowcy przeanalizowali 900 badań przesiewowych przeprowadzonych u 45 zwierząt. Wykazali, że wzrost dobowego stężenia PM2,5 o 5 µg/m³ wiązał się z 66% wzrostem szans wystąpienia nowego przypadku choroby układu oddechowego bydła. Autorzy podkreślili, że związek obserwowano nawet przy stężeniach niższych niż niektóre normy stosowane w ochronie zdrowia ludzi.

Mniej mleka i gorsza kondycja zwierząt

Wpływ zanieczyszczeń na produkcję mleczną potwierdzają również wcześniejsze badania. W pracy opublikowanej w 2022 roku w „Environmental Research” naukowcy z Colorado State University analizowali dane dotyczące jakości powietrza i produkcji mleka w gospodarstwach mlecznych. Wykazali związek między stężeniem pyłów PM2,5 a wzrostem liczby komórek somatycznych w mleku, które mogą być wskaźnikiem problemów zdrowotnych wymienia i stanu zapalnego. 

Oznacza to, że smog może uderzać w gospodarstwa na dwa sposoby: pogarszać dobrostan i zdrowie krów, a jednocześnie ograniczać ilość pozyskiwanego surowca. Jeśli zwierzęta gorzej się czują, mniej jedzą i są narażone na stres fizjologiczny, ich wydajność może spadać.

Czy smog może zanieczyszczać mięso, mleko i jajka?

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w ocenie opublikowanej w czerwcu 2026 roku potwierdził, że dioksyny i związki z grupy PCB trafiają do łańcucha pokarmowego i gromadzą się przede wszystkim w produktach bogatych w tłuszcz, takich jak mięso, jaja i nabiał. 

Nie oznacza to jednak, że zwykły epizod smogowy automatycznie prowadzi do skażenia produktów. Istotny jest skład zanieczyszczeń. Pyły zawieszone, ozon i inne substancje drażniące mogą przede wszystkim oddziaływać na zdrowie i wydajność zwierząt. Z kolei trwałe zanieczyszczenia chemiczne, takie jak dioksyny, mogą kumulować się w tkankach i trafiać do produktów spożywczych. Duże znaczenie ma również skażenie paszy i gleby.

Jak chronić zwierzęta przed smogiem?

Ochrona zwierząt gospodarskich wymaga ograniczania ich ekspozycji na zanieczyszczone powietrze, ale nie może polegać na zamykaniu ich w źle wentylowanych pomieszczeniach. W oborach i budynkach inwentarskich należy utrzymywać odpowiednią wymianę powietrza, jednocześnie ograniczając napływ pyłów z zewnątrz, gdy jest to możliwe.

W okresach wysokich stężeń zanieczyszczeń warto ograniczać długotrwały wypas na otwartej przestrzeni, zbędny transport i intensywny wysiłek zwierząt. Należy również zadbać o czystą wodę oraz paszę przechowywaną w sposób zabezpieczający ją przed pyłem i opadem zanieczyszczeń. Pojawienie się kaszlu, duszności, podrażnienia oczu czy spadku apetytu powinno skłonić hodowcę do konsultacji z lekarzem weterynarii.

Zobacz też: 5 tys. zł grzywny za palenie śmieci. Co grozi za spalanie odpadów i gdzie zgłosić naruszenie przepisów?

Źródła: Urdupoint.com, Environmental Research, EFSA

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.