W 2020 roku świat obiegła informacja o przeciekającym „grobowcu nuklearnym” na atolu Enewetak, znanym jako Runit Dome. Wówczas temat wywołał globalne poruszenie, ale później – jak wiele niewygodnych spraw – zszedł z pierwszych stron gazet. Dziś wraca z nową siłą. Wiosną 2025 roku Greenpeace zakończył sześciotygodniową misję badawczą w rejonie Wysp Marshalla, której celem było zbadanie aktualnego stanu kopuły, poziomu promieniowania oraz potencjalnych zagrożeń dla środowiska i zdrowia mieszkańców.

Czym jest Runit Dome?

To betonowa konstrukcja powstała w latach 70. XX wieku, która przykrywa dziesiątki tysięcy metrów sześciennych radioaktywnego odpadu pozostałego po testach jądrowych przeprowadzanych przez USA w latach 40. i 50. XX wieku. Choć oficjalnie nazywana „tymczasowym magazynem”, przez pół wieku nie powstała żadna alternatywa dla tego rozwiązania – mimo pogarszającego się stanu obiektu i zmieniającego się klimatu.

Ekologiczna bomba zegarowa

Według najnowszych ustaleń zespołu Greenpeace i niezależnych ekspertów, konstrukcja może być zagrożona na dwa sposoby:

• rosnący poziom morza, który już teraz sięga krawędzi kopuły, może doprowadzić do zalania odpadów,
  
• erozja i korozja betonu, która przez ponad 40 lat postępuje w wyniku działania słonej wody i ekstremalnych temperatur.

Greenpeace ostrzega, że nie istnieje wiarygodny system monitoringu stanu kopuły ani plan awaryjny w razie pogorszenia sytuacji. „To tykająca bomba ekologiczna” – alarmują eksperci, wskazując na niedopuszczalną bierność władz USA i społeczności międzynarodowej.

„Grobowiec nuklearny” na Wyspach Marshalla przecieka

Co mówią oficjalne badania?

Departament Energii USA twierdzi, że sytuacja jest pod kontrolą. W raporcie opublikowanym w lipcu 2024 roku oceniono, że nawet w przypadku hipotetycznego uszkodzenia kopuły, przewidywane dawki promieniowania dla zamieszkałych wysp Enewetak Atoll pozostają znacznie poniżej międzynarodowych norm bezpieczeństwa (poniżej 0,2 mrem rocznie).

To stanowisko zostało jednak ostro skrytykowane przez środowiska ekologiczne i przedstawicieli społeczności Wysp Marshalla. Główne zarzuty? Brak niezależności analiz, ignorowanie wpływu zmiennych warunków klimatycznych oraz nieuwzględnianie długofalowych skutków zdrowotnych i środowiskowych. Greenpeace podkreśla, że nawet jeśli liczby wyglądają bezpiecznie na papierze, realna odporność kopuły na gwałtowne zjawiska klimatyczne pozostaje niewiadomą.

Mieszkańcy wciąż bez odszkodowań i ochrony

Społeczności Wysp Marshalla, które przez dekady były narażone na skutki testów jądrowych, nie tylko nie otrzymały kompleksowej pomocy medycznej, ale i nie mają wpływu na decyzje dotyczące Runit Dome. Lokalne organizacje i rząd domagają się od USA finansowania niezależnych badań, usunięcia odpadów lub zabezpieczenia konstrukcji zgodnie z nowymi wyzwaniami klimatycznymi.

Klimat a odpady radioaktywne

Eksperci Greenpeace ostrzegają, że Runit Dome może stać się zwiastunem globalnego problemu: infrastruktura odpadowa z XX wieku nie jest przygotowana na XXI-wieczny klimat. Podnoszące się morza, sztormy o niespotykanej sile i coraz dłuższe okresy upałów mogą zniszczyć to, co jeszcze dziś wydaje się „wystarczająco trwałe”.

Co dalej?

Greenpeace apeluje o utworzenie niezależnego, międzynarodowego panelu ekspertów, który oceni aktualny stan kopuły i opracuje realny, długofalowy plan zabezpieczenia odpadów. Organizacja planuje publikację szczegółowego raportu z misji na przełomie czerwca i lipca 2025 roku.

Dla świata, który wciąż opiera swoją politykę bezpieczeństwa na technologiach jądrowych, Runit Dome to nie tylko przestroga. To namacalny dowód, że skutki decyzji podjętych dekady temu pozostają aktualnym wyzwaniem i będą narastać, jeśli nie zostaną podjęte konkretne, długofalowe działania.

Zobacz też: Radioaktywny grobowiec ze Szwecji

Źródła: Greenpeace, U.S. Department of Energy, The Guardian, Los Angeles Times, Pacific Island Times, PMN News.

Fot.: AI

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.