Nadchodzą zmiany dla psów i koni służących w wojsku. Nowe rozporządzenie wprowadza kompleksowe zasady dotyczące służby zwierząt w wojsku. Przepisy określają zasady ewidencji, opieki weterynaryjnej oraz procedury obowiązujące przy wycofaniu ze służby. Celem regulacji jest ujednolicenie standardów opieki, zwiększenie kontroli nad dobrostanem zwierząt oraz zagwarantowanie odpowiedzialności państwa za ich los po zakończeniu kariery wojskowej.

Zmiany dla zwierząt w Siłach Zbrojnych

Nowe rozporządzenie opublikowane w Dzienniku Ustaw 2026 r. poz. 16 po raz pierwszy w tak kompleksowy sposób określa zasady wykorzystywania psów i koni w Siłach Zbrojnych RP. Nowe przepisy nie ograniczają się wyłącznie do kwestii szkolenia, ale obejmują cały cykl służby zwierzęcia – od momentu pozyskania, poprzez opiekę weterynaryjną i ewidencję, aż po odpowiedzialność ze strony państwa po zakończeniu służby. Rozporządzenie odchodzi od traktowania zwierząt jako „sprzętu wojskowego”, wzmacniając ich status jako istot żywych, za których zdrowie i przyszłość odpowiada państwo.

Mróz zabija ciszej niż głód. Schroniska w całej Polsce wołają o pomoc

Szczegółowa ewidencja

Jednym z kluczowych elementów rozporządzenia jest wprowadzenie jednolitej i rozbudowanej ewidencji psów i koni służbowych. Dotychczas rejestry miały charakter ogólny i różniły się w zależności od jednostki. Nowe przepisy precyzyjnie określają, jakie dane muszą być gromadzone w dokumentacji zwierzęcia. Ewidencja obejmuje m.in. identyfikację (chip lub inny rodzaj znakowania), sposób i datę pozyskania, przypisanie do konkretnej jednostki i opiekuna, przebieg szkoleń, historię zdrowotną, decyzję o czasowym wyłączeniu kariery oraz formalne zakończenie kariery. Dzięki temu dokumentacja staje się narzędziem realnej kontroli warunków służby i dobrostanu zwierzęcia.

Opieka weterynaryjna i emerytura wojskowa

Nowe rozporządzenie podnosi również standardy opieki weterynaryjnej nad psami i końmi służbowymi do poziomu administracyjnego – ma być ona stałym elementem służby zwierzęcia. Przepisy wprowadzają obowiązek regularnych badań okresowych, obowiązkową profilaktykę – w tym szczepienia, odrobaczanie oraz kontrole ortopedyczne, a także konieczność dokumentowania każdej interwencji weterynaryjnej w ewidencji. Co istotne, leczenie musi być zapewnione również w przypadku urazów odniesionych poza działaniami służbowymi. Stan zdrowia zwierzęcia staje się formalną podstawą decyzji o dalszej przydatności do służby.

Rozporządzenie porządkuje także kwestie zakończenia służby psów i koni, które dotychczas budziły wątpliwości interpretacyjne. Przepisy precyzyjnie określają przesłanki wycofania – takie jak wiek, pogorszenie stanu zdrowia czy utrata przydatności – oraz wprowadzają obowiązek sporządzenia formalnego protokołu. Procedura obejmuje ocenę dalszych potrzeb zdrowotnych zwierzęcia i jednoznaczne wskazanie podmiotu odpowiedzialnego za jego dalszą opiekę. Dzięki temu wycofanie ze służby przestaje być decyzją czysto organizacyjną, a staje się procesem kontrolowanym i udokumentowanym.

Przyszłość zwierząt po zakończeniu służby

Jedną z najważniejszych zasad w nowym rozporządzeniu jest zapis dotyczący losu psów i koni po zakończeniu ich służby wojskowej. Do tej pory zwierzęta często traktowano jak wycofany z użytku sprzęt, bez jasno określonych zasad co do przyszłości. Nowe przepisy mają to zmienić – państwo może przekazać zwierzę pod opiekę jego dotychczasowemu przewodnikowi, innemu uprawnionemu opiekunowi, organizacji społecznej lub osobie fizycznej – pod warunkiem, że spełnione zostaną określone standardy dobrostanu. Przy każdej takiej zmianie miejsca bytowania zwierzęcia konieczna jest ocena warunków utrzymania oraz pełna dokumentacja przekazania z nadzorem nad dalszym zdrowiem i dobrostanem zwierzęcia. Przewidziano także możliwość dalszego finansowania opieki weterynaryjnej w określonym zakresie, co ma zabezpieczyć zdrowie oraz jakość życia psów i koni.

Nowelizacja doprecyzowuje też status zwierząt kontraktowych, czyli nieetatowych, ale wykorzystywanych w służbie na podstawie umów – ich szkolenie, ewidencja i opieka zdrowotna podlegają tym samym standardom, co w przypadku zwierząt etatowych. Kontrakt nie wygasa automatycznie po wykonaniu zadań – uwzględnia się realne „zużycie zdrowotne” i potrzeby lecznicze, co daje większą ochronę i ciągłość wsparcia.

Lepsze standardy zwierząt na służbie

Według najnowszych danych Sił Zbrojnych RP w służbie czynnej znajduje się kilkaset psów i kilkadziesiąt koni, wykorzystywanych w rozmaitych zadaniach – od patroli granicznych i oddziałów saperów, przez jednostki K9 w wojsku i służbach specjalnych, po zaawansowane zadania poszukiwawczo-ratownicze. Psy służbowe wspierają m.in. rozpoznawanie, ochronę obiektów, wykrywanie materiałów wybuchowych i narkotyków, a konie znajdują zastosowanie w patrolach oraz ceremoniale wojskowym i reprezentacyjnym.

Dla porównania warto przyjrzeć się rozwiązaniom funkcjonującym w Stanach Zjednoczonych, gdzie status zwierząt służbowych jest od lat uregulowany w sposób systemowy. Psy wojskowe i policyjne w USA są formalnie traktowane jako członkowie zespołów operacyjnych, a po zakończeniu służby w pierwszej kolejności przekazywane swoim przewodnikom, przy zachowaniu możliwości dalszego finansowania leczenia urazów powstałych w trakcie służby. W siłach zbrojnych USA wykorzystywanych jest kilka tysięcy psów, a programy adopcyjne i weterynaryjne są elementem stałej polityki Departamentu Obrony.

Do tej pory opieka nad zwierzętami na służbie w Polsce była przedmiotem wewnętrznych regulacji jednostek wojskowych, co powodowało duże różnice w standardach prowadzenia dokumentacji i systemach zdrowotnych. Brakowało jednolitego katalogu obowiązkowych procedur i jasnych zasad kontynuacji opieki po wycofaniu ze służby. Nowe rozporządzenie ma to zmienić, wprowadzając kompleksowe reguły, które nie tylko zwiększają ochronę zdrowia i dobrostan zwierząt w trakcie służby, ale także zagwarantują im godne życie po zakończeniu kariery.

Zobacz też: Weto ustawy łańcuchowej kontra zakaz futer. Gdzie zmierza ochrona zwierząt w Polsce?

Źródła: Dziennik Ustaw, Goniec.pl, ZPE, Govbooktalk.gpo.gov

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.