Setki tysięcy polskich budynków wciąż mają pokrycia dachowe z toksycznego azbestu. Właściciele nieruchomości mają obowiązek corocznego zgłoszenia wyrobów azbestowych do urzędu do 31 stycznia. Co istotne, posiadanie pokrywy eternitowej nie przekreśla możliwości skorzystania z programów termomodernizacyjnych i wymiany instalacji grzewczej, choć jej bezpieczne usunięcie pozostaje kluczowe dla zdrowia i środowiska.

Zaostrzenie przepisów dotyczących azbestu

Azbest przez lata był symbolem taniego budownictwa, a dziś uznawany jest za jedno z najpoważniejszych zagrożeń środowiskowych i zdrowotnych w Polsce. Azbest – mimo obowiązującego od 1998 roku zakazu produkcji i stosowania – wciąż obecny jest na dachach setek tysięcy budynków. Według szacunków rządowych w Polsce nadal znajduje się ok. 14-15 mln ton wyrobów zawierających azbest, z czego zdecydowaną większość stanowią płyty eternitowe na domach jednorodzinnych i zabudowaniach gospodarczych. Państwo zakłada ich całkowite usunięcie do 2032 roku, jednak tempo prac wciąż pozostaje niewystarczające. Starzejący się azbest kruszeje i uwalnia groźne, rakotwórcze włókna. Jak pokazują dane epidemiologiczne, choroby związane z ekspozycją mogą ujawnić się nawet po 20-30 latach.

W odpowiedzi na skalę zagrożeń zaostrzane są przepisy dotyczące ewidencji, kontroli i usuwania azbestu, a odpowiedzialność za jego bezpieczną likwidację coraz częściej spoczywa bezpośrednio na właścicielach nieruchomości i samorządach.

Ustawa azbestowa: nowe obowiązki dla pracodawców i właścicieli domów

Zgłoś azbest do 31 stycznia

Jeśli jesteś właścicielem domu, garażu lub budynku gospodarczego z dachem z eternitu albo innymi wyrobami zawierającymi azbest, musisz pamiętać o corocznym obowiązku zgłoszenia ich do urzędu w terminie do 31 stycznia. Nawet jeśli w ostatnim roku nic się nie zmieniło i azbest nadal znajduje się na dachu – deklarację należy złożyć ponownie. Przeznaczony do tego formularz jest dostępny na stronie internetowej urzędu gminy lub bezpośrednio w urzędzie. Należy wypełnić podstawowe dane, takie jak adres nieruchomości, rodzaj wyrobów, ich orientacyjną ilość oraz ocenę stanu technicznego. Osoby fizyczne składają dokument w urzędzie gminy lub miasta, a firmy i instytucje – w urzędzie marszałkowskim. Deklarację można dostarczyć osobiście pocztą lub elektronicznie, jeśli gmina dopuszcza taką formę. Niedopełnienie obowiązku po 31 stycznia może skutkować karą finansową sięgającą nawet 20 tys. zł, a brak zgłoszenia uniemożliwia uzyskanie dofinansowania na bezpieczne usunięcie azbestu, które w wielu gminach pokrywa nawet 100% kosztów.

Warto również pamiętać, że azbest może znajdować się nie tylko na dachach – przed wprowadzeniem zakazu w 1998 roku był powszechnie stosowany także w płytach elewacyjnych i balkonowych, rurach wodociągowych i kanalizacyjnych, a nawet w przewodach wentylacyjnych i kominowych. Co szczególnie ważne, takich materiałów nie wolno usuwać samodzielnie – azbest jest odpadem niebezpiecznym, a jego demontaż i wywóz mogą prowadzić wyłącznie wyspecjalizowane firmy posiadające odpowiednie uprawnienia, sprzęt ochronny i działające zgodnie z zatwierdzonym programem gospodarowania odpadami, co ma zapobiec uwalnianiu groźnych włókien do powietrza i zagrożeniu zdrowia mieszkańców.

Azbest na dachu a termomodernizacja

Wraz z zaostrzeniem przepisów dotyczących azbestu właściciele starszych budynków obawiają się tego, czy nowe obowiązki wpłyną na możliwość skorzystania z rządowych dotacji, takich jak program Czyste Powietrze, który jest jednym z kluczowych narzędzi walki ze smogiem i ubóstwem energetycznym w Polsce. To właśnie w starych budynkach najczęściej istnieje potrzeba przeprowadzenia termomodernizacji – wymiany pieca, docieplenia czy montażu nowych instalacji. W efekcie wielu właścicieli domów z eternitowymi dachami przez lata odkłada możliwość skorzystania z programu lub zdecyduje się najpierw na własny koszt zdemontować azbest i wykonać nowe pokrycie, mimo pilnej potrzeby poprawy jakości powietrza.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska podkreśla, że program Czyste Powietrze nie wprowadza ograniczeń związanych z rodzajem pokrycia dachowego – posiadanie azbestu na dachu nie blokuje możliwości przeprowadzenia termomodernizacji. Jak zaznacza Piotr Bogusz, zastępca dyrektora Departamentu Funduszy Europejskich, program koncentruje się na przedsięwzięciach poprawiających efektywność energetyczną budynków i ograniczeniu emisji zanieczyszczeń, a nie na rodzaju istniejącego dachu. W praktyce oznacza to, że właściciele mogą wymieniać okna, docieplać ściany czy montować system grzewczy nawet przy zachowanym pokryciu azbestowym.

Korzyści dla zdrowia i środowiska

Jednocześnie eksperci przypominają o niepokojącej skali wyrobów azbestowych na polskich budynkach, które z czasem ulegają kruszeniu i uwalniają toksyczne substancje do środowiska. Z tego względu usuwanie pokryć eternitowych nadal pozostaje kluczowe dla zdrowia mieszkańców, a termomodernizacja nie powinna zastępować ani odkładać jego bezpiecznej utylizacji. Oba te aspekty są kluczowe zarówno dla ochrony środowiska, jak i ograniczenia emisji zanieczyszczeń.

Zobacz też: Zielone budownictwo rośnie szybciej niż kompetencje. Polska przed kadrowym wyzwaniem

Źródła: Portal Samorządowy, MKiŚ, gov.pl 

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.