Rekordowe upały, które przyniosły Polsce temperatury przekraczające 40°C, pokazały słabości krajowej infrastruktury kolejowej. Uszkodzona sieć trakcyjna, ewakuacja niemal 400 pasażerów, odwołane pociągi i wielogodzinne opóźnienia to tylko część problemów, z jakimi w ostatnich dniach mierzyli się podróżni.

Awaria trakcji i ewakuacja pasażerów

Weekendowa fala upałów spowodowała poważne utrudnienia dla polskiej kolei. W okolicach Modlina doszło do uszkodzenia sieci trakcyjnej, przez co całkowicie wstrzymano ruch na jednym z najważniejszych odcinków linii kolejowej nr 9 łączącej Warszawę z Trójmiastem. Konieczna była ewakuacja około 380 pasażerów z dwóch pociągów, którym strażacy dostarczali wodę i rozstawiali kurtyny wodne chroniące przed ponad 40-stopniowym upałem.

Problemy nie ograniczyły się jednak do Mazowsza. Awarie sieci trakcyjnej odnotowano również m.in. w województwach łódzkim, warmińsko-mazurskim, dolnośląskim i wielkopolskim. PKP Intercity uruchomiło sztab kryzysowy i odwołało 21 połączeń, a na części tras wprowadzono zastępczą komunikację autobusową.

Z komunikatów PKP Intercity, doniesień mediów i relacji pasażerów wynika, że w czasie ekstremalnych upałów powtarzał się problem skrajnie wysokich temperatur w wagonach. W składach unieruchomionych lub jadących bez sprawnej klimatyzacji, pasażerowie zgłaszali temperatury przekraczające 40°C, co wynikało z połączenia upału z zewnątrz i braku efektywnej wentylacji. W takich sytuacjach dochodziło też do przeciążenia składów – część podróżnych pozostawała na korytarzach i między wagonami, a w wybranych pociągach konduktorzy ograniczyli lub całkowicie zrezygnowali z kontroli biletowych ze względu na gęste rozmieszczenie pasażerów.

Upały podbijają ceny energii. Europa płaci za chłodzenie i słabszą produkcję z wiatru

Dlaczego upały uszkadzają kolej?

Najbardziej wrażliwym elementem infrastruktury kolei jest sieć trakcyjna. Przewody wykonane z miedzi i stopów aluminium rozszerzają się pod wpływem wysokiej temperatury, a gdy nagrzewają się do kilkudziesięciu stopni, zmienia się ich naprężenie, co może prowadzić do zerwania lub utraty prawidłowego kontaktu z pantografem pociągu.

Wysokie temperatury wpływają również na tory – stalowe szyny wydłużają się podczas upałów nawet o kilka centymetrów na kilometrze długości. Jeśli naprężenia przekroczą dopuszczalne wartości, może dojść do tzw. wyboczenia toru, czyli jego odkształcenia. Z tego powodu PKP PLK w czasie największych upałów prowadzi dodatkowe kontrole infrastruktury, a w niektórych miejscach wprowadza ograniczenia prędkości. Dodatkowo wewnątrz pojazdów klimatyzacja pracuje z maksymalnym obciążeniem, wzrasta ryzyko przegrzewania urządzeń elektrycznych, a awarie lokomotyw – jak w przypadku pociągu Chełmoński pod Zieloną Górą – mogą oznaczać wielogodzinny postój w pełnym słońcu.

Ekstremalne temperatury od kilku lat regularnie wpływają na funkcjonowanie kolei. Podczas fal upałów w 2015, 2018, 2019 i 2022 roku PKP również informowały o uszkodzeniach sieci trakcyjnej, ograniczeniach prędkości oraz deformacjach torów. W dodatku wyjątkowo gorące lato 2015 przyniosło kilkaset awarii infrastruktury związanych z wysoką temperaturą.

Modernizacja polskich linii

PKP PLK podkreśla, że od kilku lat modernizowane linie projektowane są z uwzględnieniem temperatur sięgających nawet 60°C na powierzchni szyn. Problem dotyczy jednak przede wszystkim starszych odcinków infrastruktury, które powstawały kilkadziesiąt lat temu, gdy tak wysokie temperatury praktycznie nie występowały.

Spółka prowadzi obecnie program dostosowywania infrastruktury do zjawisk ekstremalnych. Obejmuje on m.in. monitoring temperatury torów i sieci trakcyjnej, modernizację przewodów jezdnych, montaż nowych systemów diagnostycznych oraz wymianę najbardziej wyeksploatowanych elementów infrastruktury.

Eksperci zwracają jednak uwagę, że tempo zmian klimatycznych jest szybsze niż tempo modernizacji sieci kolejowej. Według IMGW liczba dni z temperaturą przekraczającą 30°C w Polsce systematycznie rośnie, a weekendowy rekord 40,5°C odnotowany w Słubicach pokazuje, że tego lata infrastruktura będzie pracowała w warunkach, do których nie była projektowana.

Co mogą zrobić pasażerowie?

Z punktu widzenia praw pasażera w Unii Europejskiej (rozporządzenie 2021/782), przewoźnik ma obowiązek zapewnić tzw. „opiekę w trakcie opóźnienia” – obejmuje to m.in. wodę, możliwość skorzystania z alternatywnego transportu, a przy dłuższych zakłóceniach także zwrot kosztów biletu lub jego części. W przypadku całkowitego odwołania przejazdu pasażer może żądać pełnego zwrotu lub zmiany trasy, natomiast przy dużych opóźnieniach przysługuje rekompensata procentowa ceny biletu. W sytuacjach ekstremalnych, takich jak zatrzymanie pociągu w wysokiej temperaturze, przewoźnik powinien też organizować ewakuację lub zapewnić dostęp do chłodzenia i wody – co było w części przypadków realizowane przez służby kolejowe i ratunkowe.

Podczas ekstremalnych upałów warto przed podróżą sprawdzić komunikaty PKP Intercity i Portalu Pasażera, ponieważ sytuacja na sieci może zmieniać się z godziny na godzinę. W przypadku odwołanych połączeń przewoźnicy zazwyczaj uruchamiają zastępczą komunikację autobusową lub umożliwiają przejazd innymi pociągami. Pasażerowie mają również prawo do zwrotu niewykorzystanego biletu oraz ubiegania się o rekompensatę za znaczne opóźnienia zgodnie z przepisami unijnymi.

Eksperci zalecają także zabranie zapasu wody, naładowanego telefonu i powerbanku, zwłaszcza podczas podróży na długich trasach. Jak pokazują wydarzenia z ostatnich dni, awaria infrastruktury w czasie rekordowych upałów może oznaczać wielogodzinny postój pociągu z dala od stacji.

Zobacz też: Kolej bez diesla. Koleje Dolnośląskie testują nowe napędy

Źródła: PAP, PKP Intercity, Portal Samorządowy

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.