Ochrona przyrody dotyczy również gatunków, które mogą powodować konflikty z człowiekiem. Niektóre zwierzęta są postrzegane jako zagrożenie dla hodowli, zwierzyny łownej czy działalności rolniczej, a mimo to ich obecność ma znaczenie dla funkcjonowania ekosystemów. Jednym z przykładów są afrykańskie dzikie psy, których światową populację szacuje się na około 6600 osobników.

Jeden z najskuteczniejszych drapieżników Afryki

Afrykańskie dzikie psy polują w grupach, a ich skuteczność łowiecka sięga około 80%. Dla porównania, w przypadku lwów wskaźnik ten wynosi około 30%. Stada liczą zazwyczaj od 5 do 20 osobników i są silnie zorganizowane społecznie. Rozmnaża się przede wszystkim para dominująca, natomiast pozostałe zwierzęta uczestniczą m.in. w opiece nad młodymi i zdobywaniu pożywienia.

Taka strategia zwiększa skuteczność polowania, ale jednocześnie prowadzi do licznych konfliktów z lokalnymi mieszkańcami. Dzikie psy zabijają zwierzęta gospodarskie, a na obszarach prywatnych rezerwatów konkurują także o zwierzynę łowną. Dodatkowym problemem są choroby przenoszone przez psy domowe.

Badanie opublikowane w 2021 roku w czasopiśmie „Ecology and Evolution” wykazało, że przyczyny związane z działalnością człowieka, w tym bezpośrednie zabijanie oraz choroby przenoszone przez psy domowe, odpowiadały za 44% śmierci badanych dzikich psów w populacjach Kenii, Botswany i Zimbabwe obserwowanych przez 15 lat.

2 tys. mulaków do usunięcia z Santa Catalina. Ratunek dla ekosystemu?

Przenoszenie zwierząt ma odbudować populacje

Jednym z programów mających zwiększyć zasięg występowania gatunku jest projekt Endangered Wildlife Trust. Rozpoczęty w 1997 roku program polega m.in. na przenoszeniu zwierząt pomiędzy odpowiednio zabezpieczonymi obszarami. Według organizacji w ciągu 29 lat działania programu światowa populacja dzikich psów objętych tymi działaniami zwiększyła się o ponad 344 osobniki, a bezpieczna przestrzeń dostępna dla gatunku w południowej Afryce wzrosła o około 1,5 mln hektarów. Zwierzęta są również przemieszczane w celu tworzenia nowych stad i zwiększania ich różnorodności genetycznej. W 2025 roku dzikie psy objęte działaniami projektu w Mozambiku, Malawi i RPA odchowały łącznie około 150 szczeniąt.

Afrykańskie dzikie psy są przykładem gatunku, którego ochrona musi uwzględniać zarówno potrzeby ludzi, jak i rolę drapieżnika w środowisku. Fragmentacja siedlisk utrudnia zwierzętom przemieszczanie się i znajdowanie partnerów, dlatego jednym z elementów ochrony jest tworzenie połączonych obszarów, na których mogą powstawać nowe stada. Podobne problemy dotyczą także innych gatunków, które mogą być źródłem konfliktów z człowiekiem.

Konflikt z człowiekiem a znaczenie w ekosystemie

Dzik jest jednym z najbardziej oczywistych przykładów w Polsce – zwierzęta powodują szkody w uprawach i pojawiają się na terenach zurbanizowanych. Jednocześnie ich rycie wpływa na strukturę gleby, a dziki są elementem sieci troficznej i źródłem pożywienia dla dużych drapieżników. Dodatkowym problemem jest afrykański pomór świń (ASF), który doprowadził do wprowadzenia dodatkowych działań związanych z ograniczaniem populacji dzików w Polsce.

Bóbr może powodować zalewanie gruntów, uszkadzać wały i infrastrukturę melioracyjną. Jego działalność zmienia jednak stosunki wodne i tworzy siedliska wykorzystywane przez wiele innych organizmów. Budowane przez bobry tamy mogą zatrzymywać wodę, zwiększać różnorodność siedlisk i ograniczać skutki okresowych susz.

Sępy również nie należą do zwierząt postrzeganych przez ludzi jako szczególnie pożyteczne, jednak pełnią istotną funkcję sanitarną. Usuwając padlinę, ograniczają dostępność potencjalnych źródeł patogenów. W Afryce 6 z 11 gatunków sępów jest obecnie zagrożonych wyginięciem, a jedną z najpoważniejszych przyczyn spadku ich liczebności jest zatrucie przez kłusowników.

Przykłady te pokazują, że ocena gatunku wyłącznie przez pryzmat konfliktów z człowiekiem nie uwzględnia jego funkcji ekologicznych. Ochrona nie musi oznaczać jednak całkowitego wyeliminowania zarządzania populacją. W przypadku gatunków konfliktowych stosuje się m.in. zabezpieczanie gospodarstw, ograniczanie dostępu zwierząt do określonych obszarów, tworzenie korytarzy ekologicznych czy kontrolowane przemieszczanie osobników.

Zobacz też: Islandia chce zrezygnować z polowań na wieloryby. Komercyjnie pozostaną legalne w 2 krajach

Źródła: Smithsonian Magazine, BirdLife International, GIW, gov.uk

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.