Polska jest krajem silnie zurbanizowanym – w miastach żyje około 60% populacji. Mimo zauważalnych trendów suburbanizacyjnych, to właśnie duże ośrodki miejskie pozostają centrami życia społecznego i gospodarczego. Wiele osób z terenów wiejskich i podmiejskich codziennie dojeżdża tam do pracy, urzędów, szkół i instytucji kultury. To rodzi konieczność zapewnienia skutecznej i zrównoważonej mobilności miejskiej.

Czwarta edycja rankingu

Podczas trwającego w Poznaniu Europejskiego Forum Samorządowego Local Trends 2025, które stanowi platformę wymiany doświadczeń między przedstawicielami miast, gmin i województw, zaprezentowano najnowszą edycję „Rankingu Miast Zrównoważonej Mobilności”. Zaprezentowana przez Fundację Promocji Pojazdów Elektrycznych (FPPE) oraz Politykę Insight czwarta edycja raportu w zamierzeniu autorów ma być okazją do wzajemnej inspiracji i możliwości budowania współpracy między samorządami. 

W zestawieniu zostało uwzględnione 37 polskich miast charakteryzujących się największą populacją. Zebrane do stworzenia rankingu dane pochodziły z korespondencji z urzędami miast, statystyk publicznych oraz innych zewnętrznych instytucji. Następnie zostały poddane analizie by możliwe było ustaleni kolejności w sześciu kategoriach:

• mobilności indywidualnej,
• transporcie zbiorowym,
• ruchu pieszych i bezpieczeństwie, 
• czystym powietrzu i świadomości problemu, 
• regulacjach i politykach miejskich
• infrastrukturze elektromobilności.

Co warte uwagi, transformację transportu w kierunku bezemisyjnej mobilności wspiera też państwo na poziomie centralnym. Od 20 października 2025 roku zmieniają się zasady programu „NaszEauto” – możliwość uzyskania dotacji rozszerzono na instytucje publiczne, w tym jednostki samorządowe. Dzięki temu możliwe będzie wspieranie dekarbonizacji transportu służbowego w administracji. Dzięki temu możliwe będzie wsparcie dekarbonizacji transportu służbowego w urzędach.

NaszEauto 2025: większe dopłaty, nowe zasady i wolne wypłaty dotacji

Specyfika polskiej mobilności

Problematyka mobilności to coś więcej, niż niedobór autobusów w małych miejscowościach, czy niedostatecznie duże parkingi. To całe systemy rozwiązań obejmujące każdy element transportowej tkanki miasta: pieszych, rowerzystów, transport publiczny, nowe technologie i logistykę miejską. Dopiero holistyczne podejście do tego zagadnienia pozwala na budowę bardziej odpornych na wyzwania codzienności struktury, zdolne do spełnienia potrzeb mieszkańców. Obecnie potrzeby obywateli nie są spełnione, a ,,wykluczenie transportowe” to termin, który dotyka powszechnie wiele osób.  

Z tego powodu Polska pozostaje jednym z najbardziej zmotoryzowanych krajów UE. Według danych z 2024 roku przypada nam szóste miejsce w tym zestawieniu, co przekłada się na 611 samochodów osobowych na tysiąc mieszkańców, a liczba ta stale rośnie. Z kolei średnia dla całej Unii Europejskiej jest niższa i wynosi 576 aut osobowych na tysiąc mieszkańców. Wyższe stężenie samochodów na ulicach jest spowodowane tym, że tańsze i mniej szkodliwe rodzaje transportu – komunikacja zbiorowa, rower hulajnoga elektryczna – nie odpowiadają na potrzeby dojeżdżających, mimo że są bardziej zrównoważone. To powoduje powstawanie nadmiernego hałasu, emituje spaliny i może negatywnie wpływać na zdrowie i kondycję życiową mieszkańców okolic, gdzie ten ruch jest skoncentrowany.

Które miasta zwyciężyły?

W poszczególnych kategoriach pierwsze miejsca przypadały różnym miastom, wyjątkiem był Kraków, który zwyciężył w dwóch obszarach – mobilności indywidualnej oraz regulacjach i politykach miejskich. W transporcie zbiorowym najlepsza okazała się Warszawa. Czyste powietrze – świadomość problemu okazała się najwyższa w Gdyni. Ruch pieszych i bezpieczeństwo okazało się najwyższe w Gorzowie Wielkopolskim, a w kategorii infrastruktura elektromobilności zwyciężył Chorzów. 

W ,,Rankingu Miast Zrównoważonej Mobilności” zestawienie największych miast Polski pokazuje w jakich obszarach pozostaje najwięcej do poprawy. W stolicy Polski, Warszawie, najniższe noty uzyskał za ruch pieszych i bezpieczeństwo (klasyfikacja dopiero na 31. miejscu). Podobnie w drugim co do wielkości Krakowie – zwycięzcy dwóch kategorii – gdzie również najniżej sklasyfikowany został ruch pieszych i bezpieczeństwo (18. miejsce). Trzecie i czwarte co do wielkości Wrocław i Łódź również zmagają się z tym samym problemem, co sprawiło, że im miejsca to kolejno 26. i 35. Dopiero piąty co do liczby mieszkańców Poznań bardziej niż z bezpieczeństwem zmaga się z brakiem czystego powietrza, co dawało 14. miejsce w tej kategorii (niżej niż ruch pieszych i bezpieczeństwo – miejsce 13.).

Wnioski z raportu

Wskaźniki stworzone na potrzeby rankingu pozwoliły potwierdzić, że duże aglomeracje zmagają się z innymi problemami niż mniejsze miasta oraz że tempo zmian się różni. Tegoroczne wyniki pokazują, że fundament transformacji został już położony i coraz wyraźniej widać inwestycje w zrównoważoną mobilność. 

Autorzy raportu zwracają uwagę na konieczność przyspieszenia i integracji działań w celu implementacji bardziej bezpiecznych i przyjaznych środowisku rozwiązań. Transport zbiorowy utrzymuje swoją przewagę w dużych miastach, z kolei w mniejszych ośrodkach powiatowych widać stagnację oraz braki w finansowaniu modernizacji i utrzymania miejskich spółek transportowych. Prowadzi to do pogłębiania wykluczenia komunikacyjnego i uzależnienia od posiadania własnego auta osobowego.

Tymczasem władze Krakowa widząc potrzebę usprawnienia transportu podjęły decyzję o budowie drugiego w Polsce systemu metra, a niedawno ogłoszono przebieg jego dwóch linii. Jednak na zakończenie inwestycji i realny efekt w postaci zmniejszenia korków i poprawy jakości powietrza krakowianie będą musieli poczekać kolejne 10 lat. 

Zobacz też: Jak metro zmieni Kraków: przebieg linii, emisje CO₂ i kontrowersje trasy

Źródła: FPPE, Serwis Samorządowy PAP, Local Trends 

Fot. Canva (Calvin Seng) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.