Nowy nabór w programie Czyste Powietrze, realizowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), trwa już od pół roku, jednak skala wypłat pozostaje na minimalnym poziomie. W całej Polsce złożono ponad 35 tys. wniosków, a realne środki trafiły tylko do kilku regionów. Tymczasem sezon grzewczy zaczyna się na dobre, a tysiące rodzin wciąż korzysta z przestarzałych źródeł ciepła.

Wypłaty stoją w miejscu, nadchodzi zima

Od wznowienia programu Czyste Powietrze 31 marca 2025 roku do 26 września w całym kraju złożono 35,3 tys. wniosków o łącznej wartości ponad 2 mld zł. Jednak póki co realne wypłaty dotacji są symboliczne – zaledwie 26,8 mln zł, czyli nieco powyżej 3% wnioskowanej kwoty. W większości województw nie rozpoczęto jeszcze wypłat, mimo że program działa już od pół roku. Jak dotąd środki trafiły głównie do beneficjentów w Lublinie (4,4 mln zł), Rzeszowie (3,2 mln zł), Katowicach (1,9 mln zł), Szczecinie (1,7 mln zł) i Białymstoku (1,1 mln zł). 

Z danych wynika, że program działa na razie głównie w fazie administracyjnej – wnioski są przyjmowane i weryfikowane, ale inwestycje dopiero startują. NFOŚiGW tłumaczy opóźnienia tym, że większość projektów jest na wczesnym etapie realizacji, a szczegółowe rozliczenia i wypłaty prowadzą regionalne fundusze WFOŚiGW. W efekcie mimo wysokiego zainteresowania wnioskami, realne wsparcie finansowe dla gospodarstw domowych pozostaje minimalne. To oznacza, że większość inwestycji, które miały poprawić jakość powietrza przed zimą, wciąż czeka na start. Dla tysięcy rodzin oznacza to kolejny sezon z wysokimi rachunkami za opał i powracającym smogiem.

Minister Bolesta obiecał wypłaty w programie Czyste Powietrze a zaczyna karać wykonawców i beneficjentów

Nierówności w wypłatach dotacji

Jak podaje NFOŚiGW za obsługę programu „Czyste Powietrze” odpowiadają przede wszystkim wojewódzkie fundusze ochrony środowiska (WFOŚiGW) oraz operatorzy lokalni, czyli gminy i inne instytucje współpracujące z funduszami. To właśnie na poziomie województw odbywa się rozpatrywanie wniosków, podpisywanie umów i rozliczanie dotacji. NFOŚiGW pełni rolę koordynatora, ale nie posiada bezpośrednich danych o postępach każdej inwestycji. 

Dla rodzin dotkniętych ubóstwem energetycznym zwlekanie z wypłatami tworzy trudne warunki w zbliżającym się sezonie grzewczym. Rosnące ceny ogrzewania sprawiają, że czas staje się kluczowym czynnikiem. W odpowiedzi na wzrost cen ciepła rząd zdecydował się na wprowadzenie bonu ciepłowniczego, który ma pomóc najuboższym w pokryciu kosztów energii. Nabór zakończył się 7 października, jednak bon to tylko doraźne rozwiązanie problemu, który pokazuje jak duża część społeczeństwa wciąż czeka na realną transformację energetyczną.

Brak termomodernizacji – więcej smogu

Polska zmaga się z poważnym problemem zanieczyszczenia powietrza – szczególnie w miastach, gdzie nie rozpoczęto jeszcze działań związanych z termomodernizacją w ramach programu Czyste Powietrze. Brak działań w zakresie wymiany starych systemów grzewczych w budynkach jednorodzinnych skutkuje utrzymującym się wysokim poziomem smogu, co ma długofalowy, negatywny wpływ na zdrowie mieszkańców.

W miastach, w których mieszkańcy wciąż czekają na wypłaty z programu „Czyste Powietrze”, jakość powietrza od lat pozostaje niepokojąca. W Łodzi, według raportu GIOŚ z 2023 roku, wielokrotnie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych poziomów pyłu zawieszonego PM10, co wskazuje na utrzymujący się problem zanieczyszczenia powietrza. Podobnie w Olsztynie, gdzie w 2023 roku odnotowano przekroczenia poziomu dopuszczalnego PM10 oraz benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym – wymagało to pilnej interwencji władz w postaci aktualizacji Programu ochrony powietrza. W Opolu, mimo poprawy jakości powietrza w 2023 roku, nadal występują przekroczenia poziomu docelowego benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10, głównie z powodu emisji z indywidualnego ogrzewania budynków. W Poznaniu, choć stężenie pyłu PM10 nie przekroczyło poziomu alarmowego, odnotowano stężenie 117,2 µg/m³. W Warszawie stężenie PM2,5 wynosi obecnie 124% normy, a PM10 – 114% normy. W przypadku Krakowa, zgodnie z danymi GIOŚ, średnie roczne stężenie pyłów zawieszonych PM10 wynosi 100 µg/m³, a PM2,5 – 70 µg/m³ – to oznacza, że Kraków mierzy się z poważnym smogowym problemem.

Smog zaburza codzienność na wsiach

Smog to codzienność również dla mieszkańców polskich wsi, gdzie modernizacja systemów grzewczych pozostaje w strefie planów. Brak realnego dofinansowania oraz braki w infrastrukturze blokują potencjalnych beneficjentów przed sięganiem po pomoc państwowych programów. Mieszkańcy wsi często skarżą się na smog, który zwłaszcza wieczorami uniemożliwia swobodne przebywanie na zewnątrz. 

Obiekty komunalne wciąż bywają ogrzewane przez tzw. kopciuchy, czyli przestarzałe piece o niskiej efektywności, a domy prywatne często rozpalają w piecach wszystkim, co się da – od starego drewna i gałęzi, przez sklejkę, folie, aż po kołdry czy pierze, byle było tanio i dało ciepło. To wskazuje na pilną potrzebę modernizacji ciepłownictwa również na polskich wsiach, gdzie problem jest niedostrzegany, a smog powoli odbiera zdrowie mieszkańcom.

Bierność WFOŚiGW i wiceministra Bolesty

Brak wypłat dotacji z programu Czyste Powietrze przed rozpoczęciem sezonu grzewczego może pogłębić problem zanieczyszczenia powietrza, które dotyczy wielu polskich miast – zwłaszcza tych, gdzie wciąż nie wpłynęły środki na termomodernizację. Należy zauważyć, że to WFOŚiGW są odpowiedzialne za realizację programu na poziomie regionalnym, w tym za rozpatrywanie wniosków, podpisywanie umów oraz rozliczanie dotacji, a opiekę nad nimi sprawuje wiceminister Bolesta. Brak koordynacji i przyspieszenia działań ze strony Ministerstwa Klimatu i Środowiska, sprawia, że proces wypłat pozostaje zamrożony, a mieszkańcy dalej czekają na realne wsparcie w zakresie modernizacji swoich domów, co bezpośrednio wpływa na utrzymujący się wysoki poziom smogu.

Opóźnienia obniżają zaufanie do instytucji państwowych i podważają skuteczność programu Czyste Powietrze, który miał na celu wspomóc Polaków w zakupie efektywnego i przyjaznego środowisku systemu ogrzewania. Problem ma już nie tylko wymiar administracyjny, ale też społeczny – dotknięci są przedsiębiorcy, pracownicy branży OZE i rodziny beneficjentów, które liczyły na wymianę starych pieców jeszcze przed sezonem grzewczym. Jeśli program nie przyspieszy, jego opóźnienia odbiją się zarówno na zdrowiu mieszkańców, jak i na kondycji firm realizujących inwestycje, co już możemy obserwować. Protestując przeciwko niesprawiedliwemu traktowaniu wykonawcy i beneficjenci programu co tydzień urządzają protesty pod siedzibami Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. 

Zobacz też: Poznań rozpoczął falę protestów przeciwko WFOŚiGW. Wykonawcy i beneficjenci programu Czyste Powietrze walczą o wypłaty

Źródła: NFOŚiGW, WFOŚiGW, gov.pl

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.