Susza hydrologiczna oraz niedobory wody wpływają na funkcjonowanie europejskiego rolnictwa. To sprawia, że obecny system wsparcia zaczyna być niewystarczający. Część państw członkowskich domaga się łatwiejszego dostępu do odszkodowań, inni natomiast wskazują przede wszystkim na potrzebę inwestowania w zabezpieczenie gospodarstw przed kolejnymi suszami.

Unijny system jest niewystarczający?

Obecnie rolnicy nie mają pełnej gwarancji otrzymania unijnego wsparcia po wystąpieniu suszy – pomoc jest uruchamiana w ramach indywidualnych decyzji i ma przede wszystkim zrekompensować poniesione straty. Takie rozwiązanie staje się jednak coraz mniej skuteczne w sytuacji, gdy stan suszy hydrologicznej powtarza się z roku na rok.

W związku z tym państwa położone w tzw. pasie suszy – Polska, Czechy, Słowacja, Bułgaria, Chorwacja, Rumunia i Węgry – domagają się od Komisji Europejskiej zmian w zasadach działania unijnej rezerwy rolnej. Kraje te chcą, aby przekroczenie ustalonego progu strat w plonach z powodu suszy lub innych klęsk automatycznie uruchamiało pomoc finansową, bez konieczności każdorazowego podejmowania odrębnej decyzji.

Agrofotowoltaika zmienia mikroklimat pola. Ustawienie paneli PV może chronić uprawy

Spadek zbiorów w 2026 roku

W Czechach w marcu i kwietniu spadły zaledwie 32 mm deszczu, co oznaczało najbardziej suchą wiosnę od ponad 60 lat. Późniejsze upały sprawiły, że temperatura na polach, przy powierzchni gruntu, przekraczała 50°C. W niektórych gospodarstwach kukurydza nie wydała nawet plonu wystarczającego na paszę dla zwierząt. 

Podobny problem występuje na Węgrzech. Tegoroczne zbiory są według tamtejszego ministerstwa rolnictwa o 10-20% niższe od średniej z ostatnich pięciu lat. Resort przyznaje, że dotychczasowe rozwiązania nie nadążają za zmieniającymi się warunkami klimatycznymi.

W Polsce według szacunków GUS i raportów IUNG-PIB zbiory owoców z drzew mogą być niższe o 18,6% rok do roku, rzepaku i rzepiku o 14,4-16%, zbóż ogółem o około 4,9-9%, a owoców jagodowych o 6,5%. W przypadku warzyw gruntowych prognozowany spadek wynosi około 4,5-9,8%, zależnie od gatunku. Niższa produkcja może przełożyć się również na wzrost cen żywności.

O co walczą europejscy rolnicy?

Jednym z proponowanych przez państwa członkowskie postulatów jest uznanie szkód spowodowanych warunkami pogodowymi za standardową przesłankę uruchomienia pomocy. Państwa chcą również, aby wsparcie było dostępne już wtedy, gdy rolnik straci 20% plonów, a nie dopiero po przekroczeniu obecnego progu 33%.

Rolnicy wskazują również, że w obecnym systemie pomoc często pojawia się dopiero po zakończeniu procedur, kiedy gospodarstwo już poniosło straty i potrzebuje pieniędzy na kolejny sezon.

900 mln euro i nowe inwestycje

Komisja Europejska proponuje podwojenie obecnych środków przeznaczonych na sytuacje kryzysowe – do około 900 mln euro. Komisarz UE ds. rolnictwa ocenił jednak, że nawet taka kwota byłaby niewielka, gdyby fundusz miał pokrywać wszystkie szkody związane z coraz częstszymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. Jego zdaniem nie da się stworzyć funduszu, który będzie w stanie regularnie rekompensować wszystkie straty wynikające z susz. Wśród proponowanych rozwiązań znajdują się inwestycje w nawadnianie, infrastrukturę wodną oraz systemy zarządzania wodą. Rozważana jest także współpraca z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym przy rozwoju ubezpieczeń rolniczych.

Nie wszyscy rolnicy chcą jednak, by działania adaptacyjne oznaczały nowe obowiązki. Niemiecki Związek Rolników popiera przede wszystkim inwestycje i wsparcie finansowe, natomiast Francja uważa, że unijny fundusz kryzysowy powinien służyć głównie reagowaniu na wstrząsy rynkowe. 

Jak Polska pomaga rolnikom?

Polscy rolnicy również mogą korzystać z ubezpieczeń upraw z dopłatą państwa. Z takich ubezpieczeń korzysta około 16-20% rolników, co przekłada się na ponad 200 tys. umów rocznie. Trudno jednak określić, ile z nich obejmuje samo ryzyko suszy, ponieważ jest ono znacznie trudniejsze i droższe do ubezpieczenia niż np. grad czy przymrozki.

Rolnicy mogą zgłaszać poniesione szkody w rządowej aplikacji suszowej do 15 października. Na razie nie ma jednak deklaracji dotyczących uruchomienia w tym roku specjalnej państwowej pomocy związanej ze stratami poniesionymi w wyniku suszy.

Zobacz też: Susza zatrzymała elektrownię jądrową na Węgrzech. Ocieplający się Bałtyk zagraża polskiemu atomowi?

Źródła: MRiRW, AgroNews, GUS, IUNG-PIB

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.