Polscy piętnastolatkowie osiągnęli w badaniu PISA 2025 wyższe wyniki z zakresu nauk przyrodniczych, matematyki i czytania niż średnia dla Unii Europejskiej i państw OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju). Jednocześnie dane z badania pokazują, że młodzież intensywnie korzysta z urządzeń cyfrowych także w czasie nauki. W przypadku części uczniów towarzyszy temu częste poczucie rozproszenia podczas lekcji oraz potrzeba pozostawania w stałym kontakcie online.

Jak wypadli polscy uczniowie?

Instytut Badań Edukacyjnych opublikował wyniki badania PISA 2025, w którym oceniano m.in. kompetencje piętnastolatków w zakresie nauk przyrodniczych, matematyki i czytania. Polska uzyskała 495 punktów w naukach przyrodniczych, 484 punkty w matematyce oraz 482 punkty w czytaniu. W badaniu uwzględniono również obszar „Uczenie się w cyfrowym świecie”, w którym polscy uczniowie zdobyli 507 punktów. 

Narracja wokół wyników młodzieży, rozpowszechniana w internetowych nagłówkach sugeruje, że polscy uczniowie utrzymują wysoką pozycję w czołówce Unii Europejskiej. Jednak, zdaniem części ekspertów, same wyniki testów nie pokazują całego obrazu funkcjonowania młodzieży w środowisku edukacyjnym. Badanie obejmowało również pytania dotyczące sposobu korzystania z technologii, stosunku do nauki oraz wytrwałości w wykonywaniu zadań. Te rzucają zupełnie inne światło na kompetencje polskich uczniów.

Jak uczyć o OZE najmłodszych? Projekt „Mistrzowie Energii” pokazuje skuteczną drogę 

Urządzenia cyfrowe w szkole

Według danych kwestionariuszowych PISA 2025, 74% polskich uczniów deklaruje, że podczas zajęć z przedmiotów przyrodniczych są rozpraszani przez urządzenia cyfrowe. W badaniu OECD podobną odpowiedź wskazało 61% uczniów, a w Unii Europejskiej – 59%. Ponadto 62% polskich piętnastolatków deklaruje odczuwanie potrzeby pozostawania online i odpowiadania na wiadomości podczas trwania zajęć lekcyjnych. Średnia dla OECD wynosi w tym przypadku 44%.

To oznacza, że urządzenia cyfrowe są powszechnie obecne w czasie, który uczniowie spędzają na terenie szkoły. Tylko 16% polskich piętnastolatków deklaruje, że nie korzysta z urządzeń cyfrowych w czasie wolnym podczas pobytu w szkole. Dla porównania, w krajach Unii Europejskiej odsetek ten wynosi 34%. Jednocześnie 48% polskich uczniów spędza przed ekranem na terenie szkoły ponad godzinę dziennie.

Różnice w wynikach młodzieży

Dane PISA pokazują jednocześnie różnicę w wynikach z nauk przyrodniczych między uczniami deklarującymi brak potrzeby pozostawania online podczas zajęć a tymi, którzy często rozpraszają się urządzeniami. Pierwsza grupa uzyskała średnio 522 punkty, natomiast druga – 473 punkty. W tym miejscu warto zastanowić się, czy częste korzystanie z urządzeń cyfrowych przez młodzież szkolną rzeczywiście przekłada się na przebieg nauki, koncentrację i zainteresowanie naukami przyrodniczymi. 

Według przytoczonego raportu przepaść niemal pięćdziesięciu punktów w testach przyrodniczych między uczniami potrafiącymi odciąć się od powiadomień a tymi permanentnie rozproszonymi to ekwiwalent utraty pełnego roku rozwoju poznawczego.

W świecie zdominowanym przez natychmiastowe bodźce młodym ludziom coraz trudniej o cierpliwe mierzenie się ze złożonymi problemami. Łatwo ulec cyfrowej konsumpcji. Smartfon w szkolnej ławce nie jest neutralnym narzędziem: potrafi ukraść uwagę i skierować ją w stronę bierności, osłabiając naturalną ciekawość świata i gotowość do dłuższego wysiłku intelektualnego – mówi Sandra Nowak z Carbon Footprint Foundation.

Jednocześnie ciągła aktywność w sieci wiąże się z realnymi kosztami ekologicznymi – wymaga znacznych nakładów energii do chłodzenia serwerowni i generuje znaczący ślad węglowy.

Najwyższy czas odczarować mit, że świat cyfrowy jest obojętny dla środowiska. Każde scrollowanie, odświeżanie social mediów czy wysyłanie zapytań do modeli AI napędza potężną machinę infrastrukturalną, która pochłania gigawaty energii i hektolitry wody na chłodzenie serwerów. Nasza cyfrowa bierność i przymus bycia online mają więc bardzo konkretny, materialny koszt środowiskowy. – Marta A. Seweryn z Carbon Footprint Foundation.

AI nie gwarantuje wyższych wyników

Co istotne technologie cyfrowe obejmują już nie tylko smartfony czy komputery, ale również narzędzia wykorzystujące sztuczną inteligencję. Ponad połowa polskich uczniów deklaruje korzystanie z chatbotów AI w nauce co najmniej raz w tygodniu. W krajach OECD odsetek ten jest niższy, a młodzież z Polski wykorzystuje technologię m.in. do streszczania lektur czy generowania wypracowań.

Jednocześnie analiza PISA 2025 wskazuje na brak istotnej korelacji między intensywnością korzystania z AI a wynikami uczniów. Częstsze sięganie po sztuczną inteligencję samo w sobie nie wiązało się zatem z uzyskiwaniem lepszych ocen.

Jak zmienić podejście polskich uczniów?

Mimo relatywnie wysokiego wyniku z nauk przyrodniczych Polska zajęła 84. miejsce na 88 badanych państw i regionów pod względem przyjemności i zainteresowania zgłębianiem tej dziedziny. Dane dotyczą również stosunku uczniów do szkoły i wykonywania trudniejszych zadań, przy czym 41% badanych deklaruje, że kończy rozpoczęte zadania, gdy stają się one nudne, a połowa podejmuje dodatkowy wysiłek, gdy napotyka trudności. Z kolei 63% polskich piętnastolatków uważa, że szkoła nie przygotowała ich odpowiednio do dorosłego życia, a 38% twierdzi, że czas spędzany w szkole jest czasem straconym.

Wyniki PISA 2025 pokazują dobre rezultaty polskich uczniów na tle państw europejskich oraz dużą obecność technologii cyfrowych w ich codziennym funkcjonowaniu. Zestawienie tych danych zwraca jednak uwagę na sposób wykorzystywania narzędzi cyfrowych w edukacji. Eksperci z Carbon Footprint Foundation podkreślają potrzebę pracy u podstaw – budowania higieny cyfrowej, praktyczne zastosowanie nauk ścisłych, edukację ekologiczną oraz umiejętność samodzielnego myślenia.

Zobacz też: Młodzi szachiści w Krynicy-Zdroju. Turniej, który rozwija kompetencje przyszłości

Źródła: PISA 2025, PIB, CFF

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.