Dym powstający podczas pożarów lasów może wpływać na populacje ptaków także poza obszarem bezpośrednio objętym ogniem. Dane z USA wykazują, że większe narażenie na dym wiązało się z niższą różnorodnością gatunkową ptaków podczas kolejnego sezonu lęgowego. Zależność obserwowano nawet na terenach, w pobliżu których nie doszło do pożaru.

Pożary a liczebność ptaków

Pożary lasów oddziałują na środowisko nie tylko poprzez bezpośrednie niszczenie siedlisk. Eksperci z Uniwersytetu w Bern przeanalizowali dane z bazy North American Breeding Bird Survey z lat 2008-2022. Zestaw obejmował około 2800 tras obserwacyjnych w Stanach Zjednoczonych. Każda z nich miała około 40 km długości i składała się z 50 punktów, w których wolontariusze rejestrowali obserwowane i słyszane gatunki ptaków. Dane dotyczące ptaków połączono następnie z pomiarami stężenia pyłów zawieszonych pochodzących z dymu pożarowego, a wyniki analizy opublikowano w „Journal of Environmental Economics and Management”.

Pożary w Europie w nadchodzącym stuleciu. Nowy model prognozuje 3-krotny wzrost spalonej powierzchni

Im więcej dymu, tym mniej gatunków

Analiza wykazała zależność między intensywnością zadymienia a różnorodnością gatunkową ptaków w kolejnym wiosennym sezonie lęgowym. Im większe było obciążenie dymem na danym obszarze w poprzednim roku, tym niższa była liczba gatunków odnotowywanych podczas późniejszych obserwacji. Przejście od średniego do znacznie wyższego poziomu zanieczyszczenia wiązało się ze spadkiem liczby gatunków o około 3%. Na typowej trasie, na której występowało około 55 gatunków, oznaczało to utratę jednego lub dwóch gatunków, a w miejscach najbardziej obciążonych dymem spadek różnorodności był jeszcze większy.

Nie oznacza to jednak, że każda zmiana liczebności ptaków w następstwie pożaru może być przypisana wyłącznie dymowi. Pożarom często towarzyszą susza i wysokie temperatury, które również wpływają na funkcjonowanie populacji. Dlatego badacze zastosowali metody ekonometryczne, porównując te same obszary w różnych latach i uwzględniając m.in. warunki pogodowe, sposób użytkowania gruntów oraz różnice w prowadzeniu obserwacji.

Analiza wskazywała przy tym na obecność tzw. efektu dymu nawet na trasach, w których promieniu 5 km nie doszło do spalenia lasu. To sugeruje, że konsekwencje pożaru dla ptaków mogą być widoczne także poza miejscem, w którym wystąpiły bezpośrednie zniszczenia.

Jak dym pożarowy wpływa na ptaki?

Autorzy badania nie analizowali bezpośrednio zmian fizjologicznych zachodzących w organizmach ptaków, jednak wcześniejsze badania, m.in. Uniwersytetu Kalifornijskiego i San Francisco Bay Bird Observatory z lipca 2024 roku wskazują, że ekspozycja na dym może osłabiać ptaki, prowadzić do spadku ich masy ciała i uszkodzeń układu oddechowego związanych z wdychaniem pyłu PM2,5.

Konsekwencje mogą dotyczyć także rozmnażania – zanieczyszczenie dymem może zmniejszać odsetek wykluwających się jaj oraz przeżywalność i tempo wzrostu piskląt. Tlenek węgla obecny w dymie może również przenikać przez skorupki jaj i działać toksycznie na zarodki.

Konsekwencje dla ekosystemów

Ptaki są elementem wielu zależności zachodzących w ekosystemach, uczestnicząc m.in. w rozsiewaniu nasion, zapylaniu roślin oraz ograniczaniu liczebności szkodników. Dlatego zmiany w różnorodności ich populacji mogą mieć skutki wykraczające poza samą grupę ptaków. Eksperci zwracają uwagę, że efekt obserwowany w badaniu nie jest duży, ale pozostaje mierzalny. Jednocześnie wskazują na trudność w oszacowaniu które gatunki mogą zniknąć z danego obszaru i jakie znaczenie będą miały te zmiany dla funkcjonowania ekosystemu.

Do połowy sierpnia 2026 roku pożary w Unii Europejskiej spaliły ponad 616 tysięcy hektarów, co stawia ten sezon wysoko ponad wieloletnią normą. Badanie pokazuje dodatkowo kolejny wymiar oddziaływania pożarów – ogień może bezpośrednio niszczyć siedliska, a związane z nim zadymienie oddziałuje również dużo dalej i ma wpływ na organizmy ptaków.

Zobacz też: Plastik wykryty u 71% piskląt. Jak odpady w oceanach wpływają na młode ptaki w Patagonii

Źródła: Science Direct, audubon.org, europa.eu

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.