Wody gromadzące się w nieczynnych i czynnych wyrobiskach górniczych mogą być wykorzystane jako źródło ciepła dla systemów ciepłowniczych. W regionach górniczych istnieje już infrastruktura umożliwiająca dostęp do podziemnych zasobów, jednak ich wykorzystanie wymaga odpowiednich instalacji, nakładów finansowych i zmian w przepisach. Samorządy wskazują, że obecne regulacje utrudniają ich zagospodarowanie.

Ciepło pod ziemią w ciepłownictwie

Wody dołowe to wody gruntowe i opadowe, które trafiają do podziemnych wyrobisk i są z nich wypompowywane. W zależności od warunków geologicznych mogą mieć temperaturę pozwalającą na wykorzystanie ich jako dolnego źródła dla pomp ciepła.

Podobny kierunek wykorzystania podziemnych zasobów jest już obecny w polskim ciepłownictwie za sprawą geotermii. Ciepło wód termalnych wykorzystywane jest m.in. na Podhalu, w Uniejowie i Mszczonowie. W Polsce występują rozległe zasoby wód termalnych, jednak ich wykorzystanie wymaga wykonania odwiertów, których głębokość może sięgać kilku kilometrów.

W przypadku terenów górniczych sytuacja jest inna – pod ziemią istnieje już sieć wyrobisk, szybów i otworów wykonanych w związku z działalnością kopalń. To właśnie tę istniejącą infrastrukturę samorządy wskazują jako potencjalną podstawę do pozyskiwania ciepła.

Elektrownie będą chłodzone wodą odzyskaną ze ścieków. Nowe przepisy od 2027 roku

Potencjał wyrobisk

O wykorzystaniu wód kopalnianych wypowiedział się Michał Urgoł, prezydent Jastrzębia-Zdroju i przewodniczący Stowarzyszenia Gmin Górniczych. Jak wskazuje, potencjalnym źródłem energii mogą być zarówno wody znajdujące się w wyrobiskach, jak i ciepło zgromadzone w skałach. W jego ocenie wyrobiska mogą stanowić swoiste „naturalne złoże” ciepła. Po zastosowaniu wymienników ciepło z wody lub skał mogłoby zostać wykorzystane w instalacjach grzewczych.

W przypadku wód o temperaturze niewystarczającej do bezpośredniego wykorzystania konieczne byłoby zastosowanie pomp ciepła. Oznacza to dodatkowe koszty inwestycyjne i konieczność dostosowania instalacji do konkretnych warunków panujących w danym wyrobisku.

Wykorzystanie istniejącej infrastruktury 

Jednym z argumentów za wykorzystaniem wód kopalnianych jest dostęp do podziemnych przestrzeni, które powstały już w wyniku działalności górniczej. Zdaniem ekspertów samorządy w innych projektach energetycznych muszą ponosić znaczne koszty wykonania odwiertów. W przypadku gmin górniczych część infrastruktury potrzebnej do dotarcia do podziemnych zasobów już istnieje.

Nie oznacza to jednak, że odzysk ciepła z wód dołowych jest możliwy w każdej lokalizacji. Znaczenie mają m.in. temperatura wody, jej skład chemiczny, dostępność wyrobisk, możliwości techniczne wykonania instalacji oraz odległość potencjalnego źródła od sieci ciepłowniczej.

Przepisy ograniczają możliwości

Jedną z głównych barier wskazywanych przez samorządowców są obecne przepisy dotyczące majątku likwidowanych kopalń.

Niestety ustawa nie pozwala, aby Spółka Restrukturyzacji Kopalń inwestowała w tego rodzaju przedsięwzięcia, ani przekazywała wyrobiska podziemne samorządom – podkreśla prezydent Jastrzębia-Zdroju.

Oznacza to, że nawet jeżeli konkretne wyrobisko ma potencjał energetyczny, samorząd nie może po prostu przejąć go i wykorzystać do budowy instalacji ciepłowniczej. Eksperci podkreślają, że rozwiązaniem mogłoby być stworzenie możliwości inwestowania w tego typu przedsięwzięcia lub udostępniania infrastruktury samorządom i inwestorom.

Wody kopalniane wymagają zagospodarowania

Wykorzystanie wód dołowych jako źródła ciepła mogłoby mieć znaczenie nie tylko energetyczne. Wody te i tak muszą być kontrolowane i odprowadzane, a ograniczenie odwadniania kopalń może prowadzić do podnoszenia poziomu wód i zalewania terenów. W gminach górniczych problemem są również nowe zalewiska powstające w miejscach, gdzie w wyniku działalności wydobywczej doszło do osiadania gruntu.

W Jastrzębiu-Zdroju część takich terenów została jednak wykorzystana w celach rekreacyjnych – jedno z zalewisk powstałych w wyniku osiadania terenu jest obecnie wykorzystywane turystycznie. Przy przystani Szymańcówka organizowane są spływy kajakowe, a planowane jest również pole biwakowe.

Wykorzystanie ciepła z wód kopalnianych można więc rozpatrywać jako jeden z wariantów rozwoju lokalnych źródeł ciepła na terenach pogórniczych. Polska ma doświadczenia przede wszystkim z wykorzystaniem wód termalnych, natomiast w regionach górniczych pojawia się możliwość wykorzystania istniejących wyrobisk i zgromadzonych w nich wód. Dla gmin górniczych zagospodarowanie ciepła znajdującego się pod ziemią może być sposobem na wykorzystanie części infrastruktury pozostałej po wydobyciu węgla. Żeby takie projekty mogły jednak powstać na większą skalę, konieczne jest połączenie odpowiednich warunków technicznych z możliwością prowadzenia inwestycji i dostępem do finansowania.

Zobacz też: Wzrost wydobycia w górnictwie. Dane GUS pokazują wyzwania polskiego przemysłu

Źródła: Portal Samorządowy, Wody Polskie, gov.pl

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.