Nie milkną kontrowersje wokół Stref Czystego Transportu. Przykład Krakowa, gdzie regulacje stały się przedmiotem skarg i postępowań sądowych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, pokazuje skalę emocji towarzyszących tego typu zmianom. Niezależnie od sporów, SCT w Krakowie funkcjonuje i może przynieść korzyści zdrowotne wszystkim mieszkańcom. W ślad za Krakowem podążają Katowice, chcąc zapewnić mieszkańcom czystsze powietrze.

Normy stężenia dwutlenku azotu

Od lat dokonywane w Katowicach pomiary stanu powietrza alarmują naukowców. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje NO₂ jako substancję o działaniu rakotwórczym dla ludzi. Z tego powodu stworzyła normy, w których określiła bezpieczną dla człowieka dopuszczalną zawartość dwutlenku azotu (NO2) na poziomie nie przekraczającym 10 μg/m³. Tego poziomu nie jest w stanie spełnić żaden z 122 punktów pomiarowych zlokalizowanych w stolicy Górnego Śląska. 

Również w przypadku zastosowania dwukrotnie bardziej liberalnych norm przygotowanych przez Unię Europejską – 20 μg/m³, tylko trzy na 122 punkty pomiarowe nie wykazały przekroczenia normy. Norma ustalona przez UE ma być obowiązująca na terenie państw członkowskich od 2030 roku. Oznacza to, że Polska ma tylko 4 lata, aby wprowadzić regulacje, które pozwolą ograniczyć zawartość szkodliwych związków chemicznych powstających z transportu.  

Tymczasem polskie normy dopuszczalnego stężenia tego związku pozostają na bardzo wysokim poziomie 40 μg/m³. Tak wyraźna rozbieżność między normami międzynarodowymi a polską normą pokazuje trudną rzeczywistość – jedynie stosowanie własnych norm pozwala formalnie wykazać zgodność z przepisami, mimo utrzymujących się wysokich poziomów zanieczyszczeń przez większość dni w roku. 

Na Śląsku zbadano jakość powietrza: żaden z 659 punktów nie spełniał norm WHO

Katowice na drodze do SCT

Katowice dołączają do grona największych polskich miast, które zdecydowały się na wprowadzenie Strefy Czystego Transportu jako narzędzia walki o zdrowie mieszkańców i poprawę jakości powietrza. Impulsem do rozpoczęcia prac nad SCT są jednoznaczne dane środowiskowe. Jako źródło problemu wskazano przede wszystkim transport drogowy, a w szczególności niewielka grupa najstarszych i najbardziej emisyjnych pojazdów. 

Wbrew obawom dotyczącym masowych ograniczeń, analiza floty pojazdów w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii pokazuje, że planowane regulacje dotknęłyby jedynie niewielkiego odsetka samochodów. Z danych Centralnej Ewidencji

Pojazdów i Kierowców (CEPiK) oraz instytutu Badań Rynku Motoryzacyjnego SAMAR z listopada 2025 r. wynika, że w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii (GZM) zarejestrowanych jest około 782 tys. samochodów benzynowych oraz 323 tys. diesli, z czego zdecydowana większość spełnia nowsze normy emisji spalin.

Ograniczenie wjazdu dla niewielkiej liczby najbardziej emisyjnych pojazdów może przynieść realne korzyści zdrowotne dla wszystkich mieszkających i przebywających w centrum Katowic – wyjaśnia Patryk Białas, radny miasta Katowice.

Kogo faktycznie obejmie SCT na Śląsku?

Problem stanowi około 5-6% najstarszych pojazdów. Większość z nich to diesle niespełniające normy EURO 4 ani EURO 3. To one odpowiadają za niemal jedną czwartą emisji tlenków azotu oraz ponad jedną trzecią emisji pyłów, które mają najbardziej negatywny wpływ na zdrowie mieszkańców. Ograniczenie wjazdu dla tej niewielkiej grupy aut może przynieść duży efekt środowiskowy i zdrowotny, szczególnie w gęsto zabudowanych obszarach centrum Katowic.

Wprowadzenie Strefy Czystego Transportu oznacza znaczną redukcję NO₂ i pyłów odpowiedzialnych za choroby układu oddechowego i krążenia. To standard w miastach europejskich i sposób na pogodzenie ochrony zdrowia z funkcjonowaniem lokalnej gospodarki – zaznacza Białas.

Eksperci podkreślają, że kluczowe znaczenie będzie miało etapowe wdrażanie strefy. Proces ten powinien się odbyć przy dokładnie określonych założeniach – z okresem przejściowym oraz katalogiem wyłączeń m.in. dla dostawców i osób niepełnosprawnych. Samorządowcy wskazują, że strefa powinna być powiązana z innymi działaniami:

• rozwojem transportu zbiorowego, 
• budową infrastruktury rowerowej,
• stałym monitoringiem efektów regulacji.

W przeciwieństwie do Krakowa, gdzie SCT wywołała silne protesty, badania opinii publicznej pokazują, że katowiczanie w większości popierają wprowadzenie Strefy Czystego Transportu i oczekują zdecydowanych działań ze strony władz miasta. 64% badanych w raporcie More in Common Polska opowiedziało się jako zwolennicy strefy. Poparcie mieszkańców może wskazywać, że w ich opinii koszt społeczny będzie współmierny do korzyści – kosztem ograniczeń dotyczących niewielkiej grupy najbardziej emisyjnych pojazdów, wszyscy staną się beneficjentami lepszego powietrza.

Zobacz też: Katowiczanie chcą Strefy Czystego Transportu. Badania pokazują wysokie poparcie mieszkańców

Źródła: GUS, GIOS, CEPiK, SmogLab, Portal Samorządowy, SAMAR 

Fot. Canva (JMichl)

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.