Zmiany w funkcjonowaniu Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych (PSZOK) mają stać się jednym z filarów porządkowania rynku odpadów w Polsce. Po latach narastających problemów z nielegalnym składowaniem śmieci i ograniczaniem działalności legalnych instalacji, resort klimatu zapowiada rozwiązania mające na celu wypełnienie luk systemowych oraz poprawę dostępu do legalnych form zagospodarowania odpadów.

Nowy model działania PSZOK-ów

Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) zapowiada zmiany w funkcjonowaniu PSZOK-ów, które mają stać się realnym narzędziem walki z dzikimi wysypiskami i poprawy stanu środowiska. Jak podkreśla wiceminister klimatu Anita Sowińska, nowy model działania PSZOK-ów ma zwiększyć dostępność legalnego systemu gospodarowania odpadami dla mieszkańców i tym samym ograniczyć skalę nielegalnego porzucania śmieci.

Gminy bez środków na odpady. Rosną koszty, brakuje płatników, mieszkańcy nie chcą podwyżek

Wzrasta liczba nielegalnych wysypisk

Od lat jednym z głównych problemów systemu odpadowego w Polsce pozostaje rosnąca liczba dzikich wysypisk, mimo zaostrzenia kar i zwiększonych kontroli. Jednocześnie maleje liczba legalnie działających instalacji do zagospodarowania odpadów komunalnych, które są zamykane przez gminy, co w wielu regionach utrudnia mieszkańcom zgodne z prawem pozbywanie się problematycznych frakcji, takich jak odpady wielkogabarytowe, budowlane czy elektrośmieci.

Na koniec 2024 roku liczba dzikich wysypisk w Polsce osiągnęła najwyższy poziom od 2013 roku – było ich 2 730. Jednocześnie wciąż maleje liczba legalnych składowisk odpadów komunalnych – na koniec ubiegłego roku działało 247 zakładów, o siedem mniej niż rok wcześniej i o 556 mniej niż w 2009 roku. Malejąca liczba instalacji w połączeniu z rosnącą liczbą dzikich wysypisk pokazuje, że wciąż istnieje poważna luka w systemie gospodarowania odpadami.

Dane GUS pokazują, że w 2024 roku działające składowiska komunalne zajmowały łącznie ponad 1,6 tys. ha. Prawie 94% z nich było wyposażonych w instalacje do odgazowywania, co pozwoliło odzyskać około 132 tys. megadżuli energii cieplnej oraz 129,3 tys. kWh energii elektrycznej. W tym samym czasie zlikwidowano 12 726 dzikich wysypisk (w 2023 roku 9 804), z których zebrano 39,5 tys. ton odpadów. Pomimo tych działań, liczba nielegalnych miejsc pozostaje wysoka.

Legalna likwidacja odpadów

W odpowiedzi na te wyzwania Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje nad nowelizacją ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, która ma wzmocnić lokalne systemy gospodarowania odpadami oraz zmniejszyć skalę nielegalnego porzucania śmieci. Kluczowym elementem zmian ma być zwiększenie dostępności punktów PSZOK, które mają nie tylko przyjmować odpady komunalne od mieszkańców, ale także fakultatywnie i odpłatnie umożliwiać odbiór odpadów spoza gminnego systemu. Dzięki temu mieszkańcy i przedsiębiorcy zyskują większą liczbę legalnych kanałów utylizacji odpadów, co powinno ograniczyć powstawanie dzikich wysypisk w lasach, przy drogach czy na terenach zielonych.

Nowe możliwości dla przedsiębiorców

Nowe zasady funkcjonowania PSZOK-ów mogą przynieść wymierne korzyści firmom, które generują odpady nie objęte standardowym systemem komunalnym. Możliwość odpłatnego oddawania odpadów w punktach selektywnej zbiórki oznacza dla przedsiębiorców większą dostępność legalnych kanałów utylizacji, co pozwala uniknąć kosztownych konsekwencji wynikających z nielegalnego składowania. Dzięki temu firmy mogą planować odbiór odpadów w sposób bardziej przewidywalny i zgodny z prawem, a dodatkowo przyczyniają się do ograniczenia powstawania dzikich wysypisk, które generują ryzyko kar oraz negatywny wizerunek biznesu.

Z drugiej strony wprowadzenie opłat za przyjęcie odpadów oraz konieczność transportu ich do PSZOK-ów może stanowić dodatkowe obciążenie logistyczne i finansowe, zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstw. W praktyce nie każdy zakład produkcyjny czy punkt usługowy znajduje się w pobliżu gminnego PSZOK, co oznacza konieczność organizowania własnego transportu odpadów. Ponadto niejasności w interpretacji nowych przepisów mogą prowadzić do wątpliwości, które odpady i w jakiej formie powinny być przekazywane do punktów zbiórki, co wymaga od przedsiębiorców zwiększonej uwagi i zaangażowania w dokumentację odpadową.

Eksperci wskazują jednak, że większa dostępność PSZOK-ów i formalne rozwiązanie dla przedsiębiorstw powinny zmniejszyć liczbę nielegalnych wysypisk. Firmy zyskają możliwość legalnego składowania odpadów, a mieszkańcy i przedsiębiorcy będą mieli dostęp do legalnych punktów odbioru. W efekcie zmiany te mogą wzmocnić spójność systemu gospodarki odpadami i ograniczyć presję na środowisko wynikającą z nielegalnego składowania śmieci.

Zobacz też: Rolnictwo ekologiczne w Polsce rośnie. Czy umowa UE-Mercosur zagrozi rynkowi eko?

Źródła: PAP, Portal Samorządowy, gov.pl, GUS

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.