System kaucyjny w Polsce stopniowo wchodzi w fazę dynamicznego rozwoju. Chociaż w niektórych gminach wciąż brakuje automatycznych punktów zwrotu – obecnie liczba zwracanych butelek i puszek rośnie z tygodnia na tydzień, a coraz więcej sklepów dołącza do programu, sprawiając, że system powoli staje się powszechny i bardziej dostępny dla konsumentów.

System kaucyjny po okresie przejściowym

System kaucyjny to jedno z kluczowych narzędzi walki z odpadami opakowaniowymi, wprowadzone w Polsce w odpowiedzi na unijne cele dotyczące recyklingu i gospodarki o obiegu zamkniętym. Program zakłada, że konsument płaci kaucję przy każdorazowym zakupie napoju w butelce lub puszce, a następnie odzyskuje ją po zwrocie pustego opakowania do punktu zbiórki. Od 1 października 2025 roku mechanizm ten zaczął obowiązywać w Polsce, obejmując m.in. plastikowe butelki, puszki aluminiowe i opakowania szklane wielokrotnego użytku, a od 1 stycznia 2026 roku zakończył się jego okres przejściowy. 

Dane z recyklomatów pokazują, że liczba zwracanych opakowań rośnie z tygodnia na tydzień. Od początku działania systemu automaty zebrały 5 mln butelek i puszek, a w samym grudniu 2025 roku liczba ta wyniosła niemal 1,3 mln sztuk. W pierwszej połowie stycznia 2026 roku do systemu trafiło kolejne 3 mln opakowań, z czego ponad 75% stanowiły plastikowe butelki.

System kaucyjny: koniec okresu przejściowego. Czy zwracanie opakowań się opłaca?

Problem dla małych gmin

Pierwsze miesiące działania systemu pokazały jednak, że Polska wciąż zmaga się z poważnymi lukami infrastrukturalnymi. Największy problem mają gminy, w których nie funkcjonują sklepy wielkopowierzchniowe, wyposażone w kaucjomaty. Jak wskazują przedstawiciele branży, dotyczy to około 200 gmin, gdzie zwrot opakowań może być utrudniony lub wręcz niemożliwy bez dodatkowych rozwiązań organizacyjnych. 

W praktyce oznacza to, że mieszkańcy wielu mniejszych miejscowości muszą pokonywać znaczne odległości, aby odzyskać kaucję, co podważa ideę powszechności systemu. Eksperci podkreślają, że bez zaangażowania samorządów i operatorów systemu, w tworzeniu lokalnych punktów zbiórki, gminy o tej specyfice będą tworzyć jedną z największych barier programu.

Kartony zamiast butelkomatów

Na braki w infrastrukturze systemu skarżą się nie tylko małe gminy, ale również duże sieci sklepów, takie jak Biedronka – jeden z największych dyskontów spożywczych w Polsce. Sieć zamiast standardowych automatów do zwrotu opakowań zaczęła stosować tzw. recykloboksy, czyli duże kartony ustawione w przestrzeni sprzedażowej. To forma ręcznej zbiórki opakowań, wprowadzona jako rozwiązanie przejściowe w placówkach, gdzie nie zainstalowano jeszcze butelkomatów. Klient oddaje butelki lub puszki przy stanowisku z kartonem, a pracownik sklepu skanuje opakowania i uruchamia zwrot kaucji w formie wydruku lub zapisu elektronicznego.

Mimo że sieć podkreśla, że jest to etap tymczasowy, a liczba automatów w całej Polsce zwiększa się z tygodnia na tydzień – ręczna obsługa wymaga zaangażowania personelu, wydłuża proces zwrotu i bywa problematyczna w godzinach szczytu. Przy niemal 4 tys. sklepów w całej Polsce wdrożenie automatów w każdym punkcie jest dużym wyzwaniem logistycznym.

Rozwój polskiego systemu kaucyjnego

Pierwsze miesiące funkcjonowania systemu kaucyjnego pokazują, że jego wdrażanie w praktyce nadal napotyka liczne problemy. W dużych sieciach sklepów proces stopniowo się stabilizuje, a jednak w mniejszych, osiedlowych placówkach narastają problemy organizacyjne. Właściciele sklepów z różnych regionów Polski zwracają uwagę na brak miejsca do magazynowania zwracanych opakowań, uciążliwy zapach po przyjęciu puszek i butelek oraz dodatkowe obciążenie personelu, który musi obsługiwać zwroty przy kasie.

Rosnąca liczba punktów zwrotu, coraz większa dostępność opakowań z logo kaucji oraz dynamiczny wzrost liczby zwrotów sprawiają jednak, że system stopniowo staje się wygodniejszy i bardziej dostępny dla wszystkich mieszkańców. Dzięki temu konsumenci zyskują możliwość odzyskania kaucji, a jednocześnie wspierają recykling i ograniczanie odpadów opakowaniowych. Podobne doświadczenia z rynków, gdzie system działa od lat, np. na Węgrzech, pokazują, że po początkowym szybkim wzroście liczba oddawanych opakowań stabilizuje się na wysokim poziomie, co sugeruje, że polski system także wkrótce może osiągnąć regularny rytm zwrotów.

Zobacz też: Gminy bez środków na odpady. Rosną koszty, brakuje płatników, mieszkańcy nie chcą podwyżek

Źródła: Portal Samorządowy, Portal Komunalny, Radio Kielce, Wiadomości Handlowe

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.