W wielu krajach biogaz od lat stanowi ważną część systemu energetycznego. Rządzący zapowiadają, że wreszcie tak samo może być w Polsce. Do dużego potencjału surowcowego polskiej wsi mają wreszcie dołączyć zmiany w prawie oraz dotacje publiczne, które mogą realnie przyspieszyć rozwój biogazu i biometanu. 

Mapa drogowa rozwoju biogazu

Według rządowych analiz rozwój biogazowni w Polsce przez ostatnie lata był skutecznie blokowany w dużej mierze przez bariery regulacyjne, a nie przez brak technologii czy surowców. Problemem dla inwestorów była niepewność proceduralna, uznaniowość decyzji oraz długotrwałe oczekiwanie na warunki przyłączenia do sieci. Przygotowana przez Ministerstwo Energii nowelizacja Prawa energetycznego ma rozwiązać ten trwający latami impas oraz stworzyć stabilne i przewidywalne warunki funkcjonowania sektora biogazu. Z tego powodu jednym z kluczowych usprawnień ma być wprowadzenie jasnych terminów dla operatorów systemów elektroenergetycznych. Operatorzy będą mieli 60 dni na potwierdzenie kompletności wniosku o warunki przyłączenia lub wezwanie do jego uzupełnienia. Ograniczy to sytuacje, w których inwestorzy przez wiele miesięcy pozostawali bez odpowiedzi, co skutecznie hamowało proces inwestycyjny i utrudniało pozyskanie finansowania.

Nowe przepisy wzmacniają także pozycję biogazowni w systemie elektroenergetycznym podkreślając ich rolę jako stabilnych i przewidywalnych źródeł energii. W sytuacjach kryzysowych lub przy nadprodukcji energii instalacje biogazowe będą ograniczane jako ostatnie. Dodatkowo na operatorów sieci spoczęła odpowiedzialność za uwzględnianie potrzeb biogazowni w planach rozwoju infrastruktury energetycznej, co ma zapobiec blokowaniu inwestycji z powodu braku mocy przyłączeniowych. Powiązane jest to z bardzo istotną obietnicą wobec inwestorów, która zawarta jest w przygotowanej reformie – gwarancja przyłączenia biogazowni do sieci. Nawet w przypadku odmowy przyłączenia proces będzie przedłużany, a operator będzie musiał wskazać termin możliwego przyłączenia po uwzględnieniu inwestycji w planach rozwoju sieci elektroenergetycznej. 

Biogazownie to lokalne, stabilne źródła energii, które pracują na rzecz polskiej wsi. Wspierają rozwój obszarów wiejskich, pozwalają efektywniej wykorzystać potencjał polskiego rolnictwa i dają rolnikom nowe źródło dochodu. To (…) większe bezpieczeństwo energetyczne, lepsze wykorzystanie surowców z gospodarstw rolniczych i wzmocnienie lokalnej ekonomii. Chcemy, aby biogaz stał się jednym z fundamentów lokalnej energetyki – mówi Minister Energii Miłosz Motyka.

Biogazownie w Polsce: fakty, mity i realny wpływ na środowisko i mieszkańców

II nabór NFOŚiGW na rozwój biogazu i biometanu

Niemal równolegle do zmian legislacyjnych uruchomiony został drugi nabór wniosków w ramach programu „Współfinansowanie projektów realizowanych w ramach Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027”. W drugiej części realizacji programu finansowanego ze środków FEnIKS wsparcie ma zostać przeznaczone na „Rozwój OZE dla przedsiębiorców na realizację przedsięwzięć” Nabór o charakterze konkurencyjnym prowadzony przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) rozpoczął się 30 stycznia i potrwa do 30 kwietnia 2026 roku. 

Dostępne w programie finansowanie obejmuje zarówno formy bezzwrotne, jak i zwrotne, czyli dotacje z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz preferencyjne pożyczki unijne, a także pożyczki krajowe NFOŚiGW. Każdy projekt musi być finansowany w modelu łączącym oba instrumenty, po to by zapewnić stabilność realizacji inwestycji. Na realizację przedsięwzięć przeznaczono łącznie do 300 mln zł i chociaż nazwa tego nie sugeruje, to cały budżet programu przeznaczony jest na projekty związane z zielonym gazem. Zgodnie z regulaminem programu budżet został podzielony i jest dedykowany w podziale na: 

• projekty biogazowe (100 mln zł),
• projekty biometanowe (200 mln zł). 

Z programu można uzyskać dofinansowanie m.in. na budowę i rozbudowę instalacji wytwarzających energię elektryczną i ciepło z biogazu, magazyny energii oraz infrastrukturę umożliwiającą wykorzystanie ciepła w kogeneracji. Dofinansowanie ze środków unijnych dla jednego projektu biogazowego może wynieść maksymalnie do 40 mln zł. Inwestorzy dysponują długą perspektywą realizacyjną, ponieważ okres kwalifikowalności kosztów sięga końca 2029 roku, co daje szansę wielu projektom dotychczas odkładanym na wejście w fazę realizacji. 

Impuls rozwojowy dla polskiej wsi

Biogazownie mają szczególne znaczenie dla obszarów wiejskich. Są lokalnymi, stabilnymi źródłami energii, które mogą pracować nawet do 8 tys. godzin rocznie, czyli przez ponad 90% czasu. To zasadnicza przewaga nad innymi źródłami odnawialnymi, zależnymi od warunków pogodowych. Wykorzystanie zielonego gazu oznacza nie tylko produkcję energii, ale także efektywne zagospodarowanie odpadów z gospodarstw rolnych i przetwórstwa spożywczego, co obniża koszty produkcji rolnej i ogranicza presję środowiskową. Zwracał na to uwagę minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Stefan Krajewski:

Biogaz to ogromna szansa dla wsi i rolnictwa. Potencjał biogazu rolniczego w Polsce szacuje się na ponad 8 mld m³ rocznie. W obecnej sytuacji geopolitycznej i w dobie kryzysu energetycznego zwiększanie udziału stabilnych, niezależnych od zewnętrznych dostawców źródeł energii, jest szczególnie istotne. Umożliwiają też zastępowanie paliw kopalnych energią odnawialną, zagospodarowanie odpadów z gospodarstw i przetwórstwa oraz wykorzystanie pofermentu jako naturalnej alternatywy dla nawozów mineralnych – wskazywał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stefan Krajewski.

Eksperci wskazują, że biogazownie tworzą także nowe źródła dochodu dla rolników i wzmacniają lokalną gospodarkę. Energia wytwarzana na miejscu zasila lokalne potrzeby, zwiększając odporność społeczności wiejskich na kryzysy energetyczne i wahania cen surowców. Dzięki temu wieś przestaje być wyłącznie odbiorcą energii, a staje się samowystarczalna i ekologiczna (zwiększając udział gospodarki o obiegu zamkniętym). Rządzący wskazują, że rozwój biogazu łączy politykę energetyczną, rolną i środowiskową, a to oznacza, że potrzebne są takie rozwiązania, gdzie interes rolników, cele klimatyczne i potrzeby bezpieczeństwa energetycznego wzajemnie się wzmacniają, a nie wykluczają. 

Rozwój biogazu i biometanu sprawi także, że wzmocni się poziom bezpieczeństwa energetycznego państwa poprzez rozproszenie produkcji. Przy obecnej, napiętej sytuacji geopolitycznej może być to ważnym elementem stabilności krajowego systemu energetycznego.

Zobacz też: Nowa biogazownia w Łężycach stoi przed wyzwaniami: konkurencja rośnie, gminy tną koszty

Źródła: NGFOŚiGW, Ministerstwo Energii, Ministwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Fundusze Europejskie

Fot. ME

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.