Sytuacja wokół priorytetowego programu termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła dla gospodarstw domowych Czyste Powietrze staje się coraz bardziej napięta. Początkowo swoje niezadowolenie z opóźnień programu w realizowaniu wypłat wyrażali beneficjenci i wykonawcy. 

Dziennikarze weszli w posiadanie informacji dotyczących problemów z rozliczeniem wniosków przez Unię Europejską. Wywołało to komentarze przedstawicieli zaangażowanych w program ministerstw oraz doniesienia medialne o możliwości utraty przez Polskę środków na realizowanie Czystego Powietrza z UE. 

Czy Czyste Powietrze może stracić finansowanie z UE? 

Choć istnieje realne ryzyko utraty części unijnych dotacji dla programu Czyste Powietrze pochodzących z unijnego programu FEnIKS, to część instytucji państwowych jak Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) stara się uspokajać sytuację. Anonimowo przedstawiciel rządu ostrzegał w materiale wp.pl, że obecna konstrukcja programu oraz błędy instytucji odpowiedzialnych za jego realizację doprowadziły do powstania wadliwej dokumentacji. W konsekwencji pojawiły się problemy z certyfikacją środków. Może to doprowadzić do utraty ok. 1,2 mld złotych.  

Na koniec 2025 roku udało się rozliczyć z Komisją Europejską zaledwie jedną piątą zakładanej kwoty – zamiast przewidzianych 1,5 mld złotych, udało się poprawnie rozliczyć niespełna 282 mln złotych. Powodem mają być liczne nadużycia, w tym finansowanie urządzeń niespełniających norm technicznych wymaganych przez unijne przepisy (obecność w bazie EPREL). Nie oznacza to jednak, że środków tych nie uda się uzyskać – zgodnie z zasadami wydatki w ramach FEnIKS mogą być rozliczenia aż do końca 2029 roku.

Jeżeli do końca tego roku nie nastąpi radykalna poprawa w obszarze Czystego Powietrza, to będziemy zmuszeni do przeniesienia środków z funduszy europejskich przeznaczonych na Czyste Powietrze na inny cel. Inaczej nie zdążymy tych pieniędzy wydać. (…) Czyste Powietrze może więc zostać bez finansowania z funduszy europejskich, a wydatki programu obciążą budżet państwa – mówił wiceminister funduszy i polityki regionalnej Jan Szyszko.

Kiedy Wojewódzkie Fundusze będą płacić? Analiza wypłat programu Czyste Powietrze

Międzypartyjne tarcia w rządzie

Należy jednak zaznaczyć, że tego typu wypowiedzi to może być próba wywierania nacisku i politycznej gry między między ugrupowaniami koalicyjnymi – Polski 2050, do której należy Jan Szyszko oraz Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz stojąca na czele Resortu Funduszy oraz Centrum – nowego tworu politycznego, od którego należy stojąca na czele Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ) Paulina Hennig-Kloska. 

Portal Onet.pl informował także, że Minister Finansów, Andrzej Domański, podjął decyzję o wstrzymaniu przekazywania funduszy, dopóki nie uda się skutecznie odzyskać przynajmniej 60% zakładanych środków z funduszu FEnIKS, czyli 900 mln zł. Chociaż zwiększenie napięcia może doprowadzić do mniejszej współpracy między zaangażowanymi w Czyste Powietrze ministerstwami, to medialna presja może doprowadzić także do sprawniejszego usunięcia powstałych problemów. Kontrowersje wokół programu będą bowiem stawać się coraz większe w związku ze zbliżającymi się w 2027 roku wyborami parlamentarnymi. 

Stanowisko NFOSiGW w sprawie certyfikacji środków

W odpowiedzi na medialne doniesienia o problemach z certyfikacją środków z programu FEnIKS swoje stanowisko opublikował NFOŚiGW, który stara się uspokoić opinię publiczną zapewniając, że program Czyste Powietrze funkcjonuje stabilnie. Według oświadczenia wypłaty są realizowane na bieżąco z innych źródeł, takich jak Krajowy Plan Odbudowy (KPO) czy Fundusz Modernizacyjny, których problemy z certyfikacją w ramach FEnIKS nie dotyczą. 

W grudniu Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej wstrzymało wypłatę ponad 280 mln zł, wskazując na rzekome nieprawidłowości dotyczące urządzeń grzewczych niewpisanych do bazy EPREL. Tymczasem sporne wnioski stanowią zaledwie ok. 2% tej puli. Producenci sukcesywnie realizują obowiązek wpisywania urządzeń do bazy EPREL – czytamy w komunikacie NFOŚiGW. 

Według NFOŚiGW na kontach Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) mają być obecnie zabezpieczone środki w wysokości 500 mln złotych. Jest to jednak znacznie mniej niż opublikowana pod koniec stycznia przez MKiŚ wartość opóźnionych wniosków o płatność, która wynosiła 959 mln złotych. Nieoficjalne szacunki wykonawców mówią o nawet 15 mld złotych zaległości. W tym kontekście gwarancje Narodowego Funduszu dotyczące ciągłości i płynności wypłat mogą już wkrótce się okazać nieskuteczne. 

Jeśli instytucje odpowiedzialne nie przyspieszą działań, to ciężar finansowania programu spadnie w całości na budżet państwa, czego konsekwencjami mogą być kolejne opóźnienia, które odczują zarówno beneficjenci, jak również firmy wykonawcze balansujące od dawna na granicy wypłacalności.

Zobacz też: Protest pod MKiŚ. Rząd przygotowuje ustawę dla poszkodowanych w Czystym Powietrzu

Źródła: Czyste Powietrze, NFOŚiGW, MKiŚ, Onet.pl, WP.pl, Business Insider, fcp2026.pl, Portal Samorządowy 

Fot. Canva (NosUA) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.