Europejskie lasy znalazły się w centrum narastającego sporu między gospodarką a ochroną klimatu. Organizacje przyrodnicze oskarżają państwowych zarządców lasów o osłabianie unijnych regulacji środowiskowych, podczas gdy leśnicy bronią modelu zrównoważonej gospodarki jako fundamentu bezpieczeństwa surowcowego i stabilności ekosystemów. Spór dotyczy m.in. skali pozyskania drewna oraz roli lasów jako pochłaniaczy CO₂ w polityce klimatycznej UE.

Europejski spór o przyszłość lasów

Problem ma charakter systemowy i wykracza poza granice Polski. Organizacje zajmujące się ochroną lasów naturalnych z 20 krajów wystosowały apel do EUSTAFOR – organizacji zrzeszającej państwowych zarządców lasów w UE, w tym Lasy Państwowe (LP) – o zaprzestanie działań osłabiających unijne przepisy środowiskowe, w tym:

• przepisów ograniczających wylesianie (EU Deforestation Regulation),
• ochrony ptaków w ramach Dyrektywy Ptasiej, by nie ograniczała wyrębów,
• celów pochłaniania CO₂ w ramach rozporządzenia LULUCF,
• zwiększania obszarów chronionych w Strategii Bioróżnorodności UE,
• przepisów dotyczących odbudowy przyrody (Nature Restoration Law),
• oraz unijnego systemu monitoringu lasów (Forest Monitoring Law).

Wzywamy EUSTAFOR do zaprzestania priorytetowego traktowania interesów sektora intensywnego leśnictwa i zobowiązania się do ochrony i przywracania naturalnych funkcji oraz integralności ekosystemów w lasach publicznych UE – czytamy w liście.

Spór ogniskuje się wokół spadku zdolności europejskich lasów do pochłaniania CO2 oraz pogarszającego się stanu siedlisk. Przytaczane przez przyrodników statystyki dotyczące Polski są ich zdaniem alarmujące: 54% siedlisk leśnych Natura 2000 znajduje się w stanie niewłaściwym, a 30% wykazuje tendencję pogarszającą się. Dane te pochodzą z raportu Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) z 2020 roku (Stan przyrody w UE. Wyniki sprawozdawczości w ramach dyrektyw dotyczących przyrody 2013–2018), czyli mają już ponad 6 lat. 

Niemniej prawdą jest, że społeczeństwo domaga się zmiany priorytetów – badania wskazują, że 74,5% Polaków chce zwiększenia powierzchni lasów bez wycinki (IPSOS, październik 2022), a 72% popiera tworzenie nowych parków narodowych (IOŚ, październik 2025). 

COP30 zawiódł oczekiwania Amazonii. Co dalej z ochroną lasów i prawami ludności rdzennej?

Zrównoważony model Lasów Państwowych

Lasy Państwowe odpierają zarzuty, twierdząc, że nie prowadzą gospodarki nastawionej na maksymalizację pozyskania drewna. Ich model opiera się na tzw. trwale zrównoważonej gospodarce leśnej, która ma łączyć funkcje produkcyjne z przyrodniczymi i społecznymi. Leśnicy podkreślają, że zasoby drzewne w Polsce stale rosną, a jednocześnie wzmacniane są usługi ekosystemowe, takie jak mała retencja wody.

W kwestii stanu siedlisk Natura 2000, Lasy Państwowe w odpowiedzi na pytania redakcji powołują się na dane Państwowego Monitoringu Środowiska (GIOŚ) z lat 2023-2025, które rysują inny obraz sytuacji: na 46% stanowisk stan ochrony nie uległ zmianie, a na 25% odnotowano poprawę. Według leśników, gospodarka leśna jest tylko jednym z wielu czynników wpływających na przyrodę.

Stan siedlisk wpływa na wiele czynników – obok gospodarki leśnej są to m.in. zmiany klimatu, gatunki inwazyjne, presja turystyczna czy rozwój infrastruktury. W wielu przypadkach to właśnie te czynniki mają istotne znaczenie dla kondycji siedlisk – odpowiadają Lasy Państwowe.

Obecnie kluczowym celem LP jest adaptacja lasów do zmiany klimatu poprzez przebudowę drzewostanów na bardziej zróżnicowane. 

Organizacje przyrodnicze zarzucają gospodarkę pozorną

Pracownia na rzecz Wszystkich Istot ocenia argumentację leśników jako „hasła propagandowe”. Ich zdaniem to, że rośnie lesistość, nie jest wskaźnikiem dobrego stanu lasów. Według organizacji, polski model leśnictwa jest całkowicie podporządkowany pozyskiwaniu surowca, co widać już na etapie planowania. Przywołują również raport Najwyższej Izby Kontroli, który ocenił działania LP w zakresie klimatu jako „zmarnowaną dekadę” oraz działania kosztowne i pozorne. 

Postulujemy prawne oddzielenie funkcji ochronnych od funkcji produkcyjnych lasów. Lasy naturalne, lasy wodochronne, lasy wokół miast oraz obszary o wysokiej wartości przyrodniczej powinny być wyłączone z presji gospodarczej, ponieważ ich funkcje – retencja wody, regulacja mikroklimatu, ochrona gleb, zachowanie bioróżnorodności – są dla społeczeństwa znacznie cenniejsze niż wartość pozyskanego surowca – odpowiada nam Katarzyna Wiekiera z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot.

Organizacje przyrodnicze wskazują, że europejskie lasy odgrywają kluczową rolę w regulacji klimatu i gospodarki wodnej, jednak ich zdolność do pochłaniania CO₂ oraz stan siedlisk ulegają pogorszeniu.

Łączyć czy dzielić kompetencje?

Konflikt, czy lasy powinny być zarządzane w sposób zintegrowany (gdzie gospodarka drzewna współistnieje z ochroną), czy też należy dokonać wyraźnego podziału na strefy intensywnej produkcji i strefy całkowicie oddane naturze, to ważny spór. Rozwiązanie powinno powstać na bazie transparentnego dialogu, który pozwoli ochronić europejskie lasy dla przyszłych pokoleń.

Zobacz też: Rekord urodzeń żubrów w Bieszczadach. Sukces ochrony zaczyna tworzyć nowe zagrożenia

Źródło: EEA, Lasy Państwowe, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, własne

Fot. Canva (Aleksander)

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.