Wiosenna wędrówka łososi na rzece Parsęta napotyka poważne przeszkody. W okolicach elektrowni wodnej w Rościnie pojawiają się martwe i okaleczone ryby. Lokalni mieszkańcy i organizacje ekologiczne alarmują, że infrastruktura energetyczna może zagrażać ich migracji.

Sezon migracji ryb

W maju w rzekach na północy Polski młode łososie atlantyckie opuszczają wody śródlądowe i ruszają w kierunku Bałtyku. To kluczowy etap ich życia – jeśli go nie przetrwają, nie będą miały szansy się rozmnożyć. Dorzecze Parsęty w okolicach Rościna, w województwie zachodniopomorskim, jest jednym z głównych obszarów odbudowy populacji tego gatunku w Polsce.

Obecnie liczebność dorosłych osobników wracających na tarło szacuje się na około 200-300 rocznie. Dla porównania, historycznie były to tysiące ryb. W całym regionie Bałtyku zachowało się jedynie około 25 z pierwotnych 90 dzikich stad łososia. W drugiej połowie XX wieku ich populacje załamały się głównie przez regulację rzek, budowę zapór i elektrowni wodnych oraz intensywne połowy w morzu. W Polsce gatunek uznawany jest za krytycznie zagrożony wyginięciem.

Nowe prawo o rezerwatach w Polsce. Więcej decyzji lokalnych czy mniej ochrony przyrody?

Szczątki łososi pod elektrownią

W ostatnich tygodniach w rejonie Rościna pracownicy Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty oraz lokalni obserwatorzy znajdowali szczątki ryb pod elektrownią wodną. Podobne przypadki odnotowano również kilka kilometrów niżej – w Ząbrowie, gdzie działa pułapka monitoringowa rejestrująca migrację ryb. Trafiały tam osobniki z poważnymi obrażeniami – bez ogonów, z uszkodzonymi głowami czy rozcięciami. 

Na ten moment nie ma jednak oficjalnych analiz, które jednoznacznie określałyby przyczynę. Część środowisk – w tym wędkarze i społeczni strażnicy rybaccy – podejrzewa, że stan ryb może mieć związek z turbinami elektrowni wodnej. Wskazują przy tym na sytuację z maja 2015 roku, kiedy zgłaszano problem zabezpieczeń przy nowej turbinie. Zamontowana tam siatka ochronna miała oczka o średnicy około 40 mm, podczas gdy aktualne standardy sugerują maksymalnie 15 mm. Mniejsze ryby mogły więc swobodnie przedostawać się w kierunku wirnika.

Turbiny na rzece Parsęta

Elektrownia wodna w Rościnie działa na Parsęcie od niemal stu lat. To obiekt przepływowy, który nie tworzy dużego zbiornika retencyjnego, co w teorii przynosi większe korzyści dla środowiska, a jego dwie turbiny osiągają łączną moc około 240 kW. Problem w tym, że nawet tego typu instalacje mogą stanowić barierę dla organizmów wodnych – szczególnie jeśli przepławki są niewydolne lub niewystarczająco zabezpieczone.

Dla łososi to szczególne utrudnienie – młode osobniki są stosunkowo niewielkie i słabsze, przez co bardziej narażone na urazy. W naturalnych warunkach tylko część z nich dociera do morza – szacuje się, że przeżywalność wynosi od kilkunastu do kilkudziesięciu procent. Każda dodatkowa przeszkoda może wpływać na ich populację.

OZE a ochrona ekosystemów

Sytuacja na Parsęcie pokazuje, że na styku transformacji energetycznej i ochrony środowiska dochodzi do konfliktów. Elektrownie wodne są ważnym elementem infrastruktury OZE, ale jednocześnie ingerują w naturalne procesy zachodzące w rzekach. Dlatego eksperci podkreślają, że rozwój OZE powinien uwzględniać nie tylko produkcję energii, ale też ochronę ekosystemów. 

To oznacza konieczność bardziej przemyślanego projektowania przepławek, stosowania skuteczniejszych zabezpieczeń oraz prowadzenia regularnego monitoringu. W przypadku Parsęty powiadomiona została Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Szczecinie, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie, Zarząd Zlewni w Koszalinie oraz Energa Wytwarzanie S.A., natomiast szczątki ryb przekazano Instytutowi Rybactwa Śródlądowego. Kluczowe będzie rzetelne sprawdzenie, co dokładnie dzieje się w rejonie elektrowni i czy obecne rozwiązania rzeczywiście chronią ryby.

Zobacz też: Ogień zniszczył 300 ha Puszczy Solskiej. Eksperci: przyczyną wysuszone torfowiska

Źródła: WWF, energa.wytwarzanie.pl, Głos Koszaliński, Parseta.pl

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.