Unijny Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, kluczowy dla regionów odchodzących od węgla, zostanie wygaszony po 2027 roku. Decyzja ta zapada w momencie, gdy polskie górnictwo mierzy się z rosnącymi problemami finansowymi, co dodatkowo komplikuje proces transformacji energetycznej.

Koniec Funduszu Sprawiedliwej Transformacji

Jak wskazują przedstawiciele instytucji europejskich dotychczasowy model wsparcia polskiego górnictwa – oparty na osobnym Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (FST) – nie zostanie utrzymany w latach 2028-2034. Zamiast tego środki mają być rozproszone w większych funduszach unijnych, takich jak nowe instrumenty konkurencyjności i polityki regionalnej. Oznacza to konieczność zabezpieczenia przez Polskę finansowania dla regionów pogórniczych.

W latach 2021-2027 do Polski trafi z FST łącznie około 3,85 mld euro, z czego ponad 2,2 mld euro przypada województwu śląskiemu. Program obejmuje również pięć innych regionów, w tym – małopolskie, wielkopolskie, dolnośląskie i łódzkie.

Polski węgiel w kryzysie. Dlaczego górnictwo traci miliardy mimo rekordowego wsparcia?

Znaczenie węgla w polskiej gospodarce

Fundusz Sprawiedliwej Transformacji powstał jako odpowiedź na koszty odchodzenia od węgla w regionach silnie uzależnionych od górnictwa. Polska w dużej mierze opiera swoją dekarbonizację na finansowaniu z FST, ponieważ nadal utrzymuje znaczący udział węgla w miksie energetycznym.

Według danych Agencji Rynku Energii w 2025 roku węgiel odpowiadał za około 52% produkcji energii elektrycznej w Polsce, choć jego udział systematycznie spada. Dla porównania w 2015 roku było to ponad 80%. Jednocześnie sektor górniczy obejmuje liczbe miejsca pracy – w Polsce w górnictwie węgla kamiennego pracuje około 75-80 tys. osób.

Koszty utrzymania sektora węglowego są jednak znaczące. Według szacunków NIK i analiz rządowych łączne wsparcie obejmujące dopłaty, rekompensaty i mechanizmy osłonowe, może przekraczać 10-15 mld zł w skali kilku lat. Jednocześnie emisyjność energetyki węglowej pozostaje wysoka – średnio ok. 700-900 g CO₂ na 1 kWh energii elektrycznej.

Górnictwo traci rentowność

Zmiany w unijnym wsparciu zbiegają się z pogarszającą się kondycją sektora. Dane Agencji Rozwoju Przemysłu pokazują, że w I kwartale 2026 roku górnictwo węgla kamiennego odnotowało stratę netto na poziomie 1,75 mld zł. Choć wynik jest lepszy niż rok wcześniej, sektor nadal pozostaje nierentowny.

Problemem są nie tylko koszty, ale też spadające przychody. W pierwszych trzech miesiącach 2026 roku wyniosły one 8,06 mld zł – o ponad 400 mln zł mniej niż rok wcześniej. Same przychody ze sprzedaży węgla spadły o około 210 mln zł.

Mimo cięcia wydatków o blisko miliard złotych rok do roku – branża nie jest w stanie osiągnąć rentowności. Dodatkowo spadają ceny surowca. Węgiel dla energetyki kosztuje obecnie poniżej 300 zł za tonę, czyli wrócił do poziomów sprzed kryzysu energetycznego po 2022 roku.

Plan transformacji energetycznej

W związku ze zmianami w sektorze węglowym rośnie znaczenie odnawialnych źródeł energii. W 2026 roku OZE odpowiadają już za około 35-40% produkcji energii elektrycznej w Polsce, co jest efektem m.in. rozwoju fotowoltaiki prosumenckiej oraz stopniowego wzrostu energetyki wiatrowej na lądzie.

Zmiana w strategii unijnych funduszy sprawi, że wsparcie dla regionów górniczych nie zniknie, ale będzie związane z innymi programami finansowania. Dla Polski oznacza to konieczność bardziej precyzyjnego planowania transformacji energetycznej – od likwidacji lub przekształcania kopalń po rozwój OZE i nowych branż czystego przemysłu.

Zobacz też: Emisje z elektrowni węglowych obniżają wydajność fotowoltaiki. Roczne straty sięgają 5,8%

Źródła: Katowice.eu, Portal Samorządowy, Komisja Europejska

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.