Na podstawie referendum przeprowadzonego w Krakowie mieszkańcy zdecydowali o odwołaniu prezydenta Aleksandra Miszalskiego. Głównym powodem wskazywanym przez głosujących była Strefa Czystego Transportu (SCT), która od początku 2026 roku obejmuje większość miasta i wprowadza ograniczenia dla części starszych pojazdów.

SCT główną przyczyną referendum

Referendum w sprawie odwołania prezydenta Krakowa zakończyło się wysoką frekwencją – w głosowaniu wzięło udział ponad 176 tys. osób, a niemal 98% z nich opowiedziało się za zmianą władz miasta. Według badań exit poll największy wpływ na decyzję miała SCT – wskazało ją około 28% uczestników jako główny powód udziału w referendum.

SCT w Katowicach od czerwca. Sprawdź, czy Twój samochód wjedzie do strefy

Zasady krakowskiej strefy

Strefa Czystego Transportu w Krakowie została wprowadzona na podstawie przepisów krajowych wynikających z unijnych regulacji dotyczących jakości powietrza. Obejmuje około 60% powierzchni miasta, czyli większość obszaru zabudowanego. Wprowadza ograniczenia wjazdu dla pojazdów niespełniających norm emisji – auta benzynowe minimum Euro 4, a dla diesli Euro 6. W przypadku starszych samochodów możliwy jest wjazd po uiszczeniu opłaty, która wynosi 5 zł dziennie, 100 zł miesięcznie, a w kolejnych latach ma rosnąć.

Według danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ), które były podstawą do wprowadzenia SCT, średnioroczne stężenie dwutlenku azotu w Krakowie przekraczało dopuszczalną normę 40 µg/m³ – w 2023 roku wyniosło 49 µg/m³, a w 2024 roku 45 µg/m³. To właśnie te wyniki zobowiązały miasto do wdrożenia strefy. Zwolennicy SCT wskazują, że rozwiązanie ma poprawić jakość powietrza i ograniczyć emisje z transportu, które w dużych miastach odpowiadają za istotną część zanieczyszczeń.

Krytyka kierowców

Jednocześnie część mieszkańców była przeciwna wdrożeniu strefy. Najczęściej krytykowano szeroki obszar SCT obejmujący większość miasta, koszty dostosowania samochodów lub opłat oraz różnice w traktowaniu mieszkańców Krakowa i osób dojeżdżających z regionu. Dla osób z ościennych gmin starszy samochód często był jedyną opcją dojazdu do miasta, dlatego nawet krótkie wizyty w Krakowie – np. do pracy, lekarza czy urzędu – wiązały się z opłatą albo koniecznością szybkiej wymiany auta. W debacie publicznej pojawiały się też głosy, że rozwiązania są zbyt szybkie w stosunku do realnych możliwości wymiany floty samochodowej.

Strefa zostanie wygaszona?

Po ogłoszeniu wyniku referendum i odwołaniu prezydenta Krakowa, sytuacja prawna SCT nie zmienia się jednak automatycznie. Strefa została wprowadzona uchwałą rady miasta i jej obowiązywanie zależy od decyzji nowo wybranych władz oraz ewentualnych rozstrzygnięć sądowych. Obecnie wciąż trwają postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które mogą potwierdzić lub zakwestionować część przepisów. Do czasu ewentualnego wprowadzenia zmian, SCT dalej funkcjonuje.

Rozwój stref czystego transportu w Polsce nie dotyczy wyłącznie Krakowa – podobne rozwiązania obowiązują już w Warszawie, a kolejne miasta, w tym Katowice i Szczecin, przygotowują się do ich wdrożenia. Dane GIOŚ wskazują, że problem przekroczeń zanieczyszczeń nadal dotyczy kilku dużych ośrodków miejskich, co oznacza, że temat ograniczeń emisji transportowych wciąż jest jednym z najważniejszych elementów polityki ochrony zdrowia i środowiska w Polsce.

Zobacz też: SCT w Szczecinie od 2026. Kto wjedzie, kto zapłaci i kto protestuje

Źródła: Portal Samorządowy, gov.pl, Auto Światl, GIOŚ

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.