Nowe badania naukowe sugerują, że nie tylko zmiany w środowisku naturalnym, ale także sama obecność człowieka może istotnie wpływać na zachowanie dzikich zwierząt. Wnioski te nabierają szczególnego znaczenia również w Polsce, gdzie każdego roku dochodzi do tysięcy kolizji drogowych z udziałem zwierząt.

Człowiek jako czynnik stresowy

Badanie opublikowane w czasopiśmie Science analizowało dane GPS ponad 4500 zwierząt z 37 gatunków oraz dane lokalizacyjne telefonów komórkowych z okresu pandemii COVID-19. Dzięki zebranym informacjom naukowcy przeanalizowali aktywność zwierząt w warunkach ograniczonej i normalnej obecności ludzi. Wyniki pokazały, że sama obecność człowieka zmienia sposób przemieszczania się zwierząt. Niektóre gatunki zwiększały zasięg swoich wędrówek, inne go ograniczały, unikając kontaktu z ludźmi. 

Oznacza to, że reakcje zwierząt nie zależą wyłącznie od urbanizacji czy fragmentacji siedlisk, ale również od bezpośredniego kontaktu z człowiekiem. Jak podkreślają autorzy badania, uwzględnienie samej obecności ludzi może być kluczowe w planowaniu ochrony przyrody i zarządzaniu przestrzenią.

Wilki zmniejszają liczbę wypadków drogowych. Badania pokazują 24% mniej kolizji z jeleniami

Kolizje z udziałem zwierząt

W Polsce rośnie liczba kolizji drogowych z udziałem dzikich zwierząt. Według danych Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad oraz analiz ośrodków zajmujących się bezpieczeństwem ruchu drogowego, rocznie dochodzi do kilkudziesięciu tysięcy zdarzeń z udziałem zwierząt. Najczęściej są to sarny, jelenie, dziki i drobne ssaki.

Eksperci wskazują, że liczba zdarzeń rośnie wraz z rozbudową infrastruktury drogowej oraz ekspansją miast w kierunku terenów leśnych.

Dlaczego zwierzęta wchodzą na drogi?

Zachowanie zwierząt w pobliżu dróg tłumaczy się kilkoma czynnikami – drogi przecinają ich naturalne szlaki migracyjne, a zwierzęta mogą być przyciągane przez łatwo dostępny pokarm, np. odpady przy drogach lub roślinność na poboczach.

Jednak – jak pokazują najnowsze badania – istotny jest również sam czynnik obecności człowieka. Zwierzęta mogą reagować stresem, dezorientacją lub zmianą rytmu aktywności, co zwiększa ryzyko nagłych wtargnięć na jezdnię.

Według biologów zajmujących się zachowaniem zwierząt, w tym specjalistów od ekologii behawioralnej, kontakt z człowiekiem może powodować tzw. efekt krajobrazu strachu. Zwierzęta unikają miejsc, w których regularnie pojawia się człowiek, nawet jeśli są tam dostępne zasoby. W praktyce może to prowadzić do zmiany tras migracji, zwiększonej aktywności nocnej, a także nagłych, nieprzewidywalnych ruchów w pobliżu dróg. Wnioski te są zgodne z obserwacjami terenowymi w Europie, gdzie odnotowuje się większą aktywność zwierząt o zmierzchu i w nocy w rejonach silnie uczęszczanych przez ludzi.

Zwierzęta reagują na ludzi

Nowe badania pokazują, że relacja człowieka z dziką przyrodą jest bardziej złożona, niż dotychczas zakładano. Nie tylko wycinka lasów czy urbanizacja, ale sama obecność ludzi wpływa na zachowanie zwierząt.

Problem kolizji drogowych ze zwierzętami nie jest już wyłącznie kwestią infrastruktury, ale także sposobu, w jaki człowiek funkcjonuje w przestrzeni przyrodniczej. Wnioski z badań mogą w przyszłości stać się kluczowe dla poprawy bezpieczeństwa zarówno ludzi, jak i zwierząt.

Zobacz też: Ogień zniszczył 300 ha Puszczy Solskiej. Eksperci: przyczyną wysuszone torfowiska

Źródła: Smithsonian Magazine, Science Direct, GDDKIA

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.