Trwające El Niño ma się w kolejnych miesiącach wzmacniać. Według amerykańskiego Climate Prediction Center istnieje ponad 90% prawdopodobieństwo, że pod koniec 2026 i na początku 2027 roku osiągnie kategorię bardzo silnego zjawiska. Zmiany temperatur i opadów zwiększają ryzyko dla upraw w najważniejszych regionach produkcji kawy, kakao i cukru.

Susze i silne opady

El Niño to okresowe ocieplenie powierzchni wód we wschodniej części Oceanu Spokojnego. Choć jest to zjawisko cykliczne i występuje niezależnie od działalności człowieka, nakłada się na długofalowe globalne ocieplenie, potęgując fale upałów, ulewne deszcze i windując globalne temperatury na lądach i oceanach. El Niño zwykle wiąże się z wyższymi temperaturami, a także suszami w części Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, Australii oraz Afryki Południowej. W innych regionach, m.in. w południowej części Ameryki Południowej i Stanach Zjednoczonych, może natomiast przynosić nadmierne opady.

Dla rolnictwa oznacza to ryzyko problemów z jakością i ilością upraw. Szczególnie narażone są tzw. produkty miękkie, czyli m.in. kakao, kawa i cukier, których produkcja jest silnie uzależniona od warunków pogodowych.

Susza ogranicza europejskie zbiory upraw. Rolnicy chcą zmian w systemie unijnej pomocy

Spadek produkcji kakao

Z analizy firmy inwestycyjnej WisdomTree wynika, że wszystkim silnym epizodom El Niño z ostatnich 55 lat towarzyszył spadek światowej produkcji kakao. Podczas poprzedniego El Niño, które trwało od połowy 2023 do połowy 2024 roku, producenci kakao w Afryce Zachodniej najpierw zmagali się z nadmiernymi opadami. Opady były początkowo około dwukrotnie wyższe od normy, co zwiększyło ryzyko rozwoju chorób grzybowych kakaowców. W 2024 roku sytuacja się zmieniła. Afrykę Zachodnią dotknęły intensywne upały oraz suche i silne wiatry harmattan, a osłabione wcześniej przez choroby drzewa zaczęły tracić kwiaty.

Skutki poprzedniego zjawiska były widoczne na rynku europejskim. Po nieudanych zbiorach w Afryce Zachodniej ceny kakao wzrosły w 2024 roku niemal trzykrotnie, a pod koniec roku przekroczyły 12 tys. dolarów za tonę.

Zagrożona kawa robusta

El Niño jest szczególnie problematyczne dla produkcji kawy robusta – drugiego najpopularniejszego gatunku na świecie. Zjawisko zwykle przynosi wyższe temperatury i mniej opadów w Wietnamie i Indonezji, czyli odpowiednio największym i trzecim największym producencie tej kawy. Oba kraje odpowiadają łącznie za około 50% światowej produkcji robusty. Niekorzystne warunki związane z El Niño pojawiają się zwykle w okresie rozwoju upraw, a ich konsekwencje mogą być widoczne podczas zbiorów. Analitycy Citi wskazują, że problemy z suszą i wysokimi temperaturami w Wietnamie i Indonezji mogą znacząco obniżyć plony robusty.

Wpływ El Niño na arabikę jest bardziej złożony. Niemal połowa światowej produkcji arabiki pochodzi z Brazylii. Początkowo wyższe temperatury mogą być tam korzystne, ponieważ ograniczają ryzyko zimowych przymrozków. Jednak w dalszej części roku El Niño zwykle przynosi do brazylijskich regionów uprawy kawy suszę i upały, co może negatywnie wpłynąć na kolejne zbiory.

Deszcz i susza wpłyną na produkcję cukru

El Niño może również wpłynąć na produkcję cukru. W krótkiej perspektywie intensywne deszcze w brazylijskich regionach uprawy trzciny utrudniają wjazd maszyn i obniżają zawartość cukru w roślinie. W dłuższej perspektywie te same opady poprawiają jednak wilgotność gleby, co może sprzyjać przyszłorocznym zbiorom.

Inaczej wygląda sytuacja w Indiach i Tajlandii, gdzie El Niño zazwyczaj ogranicza opady podczas letniego monsunu. Indie – drugi największy producent i eksporter cukru – prognozują, że monsun w 2026 roku przyniesie najniższe opady od 11 lat. W okresie od czerwca do września mają one wynieść około 90% średniej. Według szefa działu cukru firmy brokerskiej Hedgepoint nawet umiarkowane El Niño może zmniejszyć produkcję cukru w Indiach o około 1 mln ton.

Jak to wpłynie na rynek europejski?

W Polsce zmiany cen surowców są widoczne również w cenach produktów spożywczych. W 2025 roku kakao i czekolada w proszku podrożały o 14%, a kawa o 12,6%, względem roku 2024. W tym samym okresie cukier potaniał o 26,5% – to drugi rok z rzędu, w którym jego ceny wyraźnie spadały.

Silne El Niño nie oznacza zatem automatycznie spadku produkcji wszystkich upraw. Jego wpływ zależny jest od regionu i konkretnej rośliny, a w jednych krajach przynosi suszę i upały, w innych nadmierne opady, co może przekładać się na rynki europejskie z niejednoznacznym skutkiem.

Zobacz też: Zmiany klimatu ograniczają zbiory owoców w Polsce. GUS: prawie 20% mniej jabłek

Źródła: Reuters, GUS, euronews

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.