Kleszcze – na co dzień postrzegane jako nosiciele groźnych chorób – stają się przedmiotem analizy środowiskowej. Nowe badania wskazują, że wybrane gatunki mogą pełnić funkcję bioindykatorów zanieczyszczeń, w tym metali ciężkich obecnych w środowisku.

Nowe narzędzie śledzenia zmian środowiskowych

Zespół badaczy z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu wykazał, że kleszcz łąkowy potrafi kumulować w swoim oskórku metale ciężkie obecne w środowisku. To oznacza, że pajęczak – przemieszczając się między glebą, roślinnością i żywicielami – może odzwierciedlać skład chemiczny środowiska, w którym występuje. W praktyce działa jak biologiczny rejestrator skażeń. 

Naukowcy zwracają uwagę, że zarówno Polska, jak i reszta świata zmaga się obecnie z rosnącym poziomem zanieczyszczeń oraz postępującymi zmianami klimatycznymi. Metale ciężkie, takie jak kadm, ołów czy nikiel, trafiają do gleby i wód zarówno w wyniku naturalnych procesów, jak i działalności człowieka. Ich monitoring jest kosztowny i wymaga rozbudowanej infrastruktury laboratoryjnej. Tymczasem kleszcze wykonują „pobór próbek” bez przerwy, w naturalny sposób.

Co więcej, zmiany klimatu sprzyjają rozszerzaniu zasięgu tych pajęczaków. Łagodniejsze zimy i dłuższe sezony wegetacyjne sprawiają, że pojawiają się w nowych regionach, a okres ich aktywności się wydłuża. To z jednej strony zwiększa ryzyko chorób odkleszczowych, z drugiej – daje naukowcom nowe narzędzie do śledzenia zmian środowiskowych w czasie i przestrzeni.

Kraków testuje antykoncepcję w karmie dla gołębi. Pilotażowy program kontroli populacji ptaków

Wyniki badań oskórka kleszczy

Analiza porównawcza próbek z trzech lokalizacji wykazała wyraźne różnice w składzie pierwiastkowym oskórka kleszczy. Osobniki z Warszawy oraz z Kosewa Górnego charakteryzowały się wyższymi stężeniami kadmu w porównaniu z kleszczami ze strefy wykluczenia w Czarnobylu. Wynik ten jest spójny z danymi dotyczącymi emisji przemysłowych, spalania paliw oraz intensywnego ruchu drogowego w Polsce. Z kolei kleszcze z Czarnobyla wykazywały wyższe zawartości wapnia i potasu, przy jednocześnie niższych poziomach typowych metali ciężkich, co może odzwierciedlać specyfikę lokalnego środowiska – ograniczoną presję przemysłową i wieloletnią regenerację ekosystemu po katastrofie.

Wyniki uzyskane przez zespół z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu pokazują, że kleszcze łąkowe mogą stać się cennym uzupełnieniem klasycznych metod oceny jakości środowiska. W przeciwieństwie do punktowych pomiarów gleby czy wody, analiza oskórka kleszcza dostarcza informacji o długotrwałej ekspozycji na zanieczyszczenia – uwzględniając zarówno kontakt z podłożem, jak i z organizmami żywicielskimi. Oznacza to możliwość pośredniej oceny krążenia pierwiastków w całym lokalnym łańcuchu pokarmowym.

Kleszcze wsparciem w badaniach naukowych 

Zastosowanie tego podejścia może być szczególnie przydatne na terenach trudno dostępnych, objętych ograniczeniami administracyjnymi lub wymagających długoterminowego monitoringu – jak obszary poprzemysłowe, przygraniczne czy dawne strefy skażeń. Kleszcze, jako organizmy szeroko rozpowszechnione i stosunkowo łatwe do pozyskania w terenie, mogą stanowić materiał badawczy o wysokiej wartości porównawczej, pod warunkiem zachowania rygorystycznych procedur poboru.

Autorzy zwracają uwagę, że dalsze badania powinny objąć większe populacje, różne stadia rozwojowe oraz kolejne regiony, aby potwierdzić powtarzalność wyników i opracować standardy interpretacyjne. Porównanie danych uzyskanych dzięki pajęczakom z informacjami o użytkowaniu terenu, emisjach przemysłowych i zmianach klimatycznych mogłoby w przyszłości stworzyć spójny system wczesnego wykrywania zagrożeń środowiskowych.

Zobacz też: Sól drogowa po zimie. Wiosną widać jej wpływ na glebę i wody w Polsce

Źródła: Nauka w Polsce, InfoWet.pl 

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.