Służba Monitorowania Atmosfery Copernicus opublikowała najnowszy raport oceniający jakość powietrza w Europie. Choć dane za 2024 rok potwierdzają ogólną poprawę w wielu regionach kontynentu, Polska pozostaje jednym z krajów, w których najczęściej dochodzi do przekroczeń dopuszczalnych norm. Kluczowe problemy dotyczą stężenia pyłów zawieszonych PM₂.₅ i PM₁₀ oraz dwutlenku azotu w centrach miast.

Ocena za 2024 rok

Opublikowany 22 lipca 2025 r. raport European Air Quality Assessment 2024 przygotowany przez Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) stanowi jedną z najbardziej kompleksowych analiz stanu powietrza na kontynencie. Opracowanie bazuje na danych z około 2 500 stacji pomiarowych w krajach UE oraz modelach rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń atmosferycznych, obejmując zarówno tło regionalne, jak i strefy miejskie.

Raport potwierdza spadek średniorocznych stężeń PM₂.₅, PM₁₀, NO₂ i ozonu w wielu regionach Europy. Jednocześnie jednak większość krajów wciąż nie spełnia ostrzejszych norm Światowej Organizacji Zdrowia, a w kilku przypadkach, w tym w Polsce, nadal dochodzi do przekroczeń obowiązujących progów unijnych.

Pyły zawieszone wciąż powyżej normy

Najpoważniejszym problemem w Polsce pozostają pyły zawieszone, zarówno PM₂.₅, jak i PM₁₀. Choć średnioroczne stężenia spadają w ujęciu długoterminowym, raport wskazuje, że w wielu strefach przekraczany jest dopuszczalny roczny poziom WHO dla PM₂.₅, wynoszący 5 µg/m³. W kilku miejscach odnotowano także przekroczenia unijnego limitu 25 µg/m³.

W przypadku PM₁₀ Polska pozostaje jednym z krajów o najwyższej liczbie stref z przekroczeniem dopuszczalnej dziennej normy (50 µg/m³ przez więcej niż 35 dni w roku). Dotyczy to zwłaszcza południowej i wschodniej części kraju, w tym aglomeracji śląskiej, Małopolski i Lubelszczyzny.

Czyste Powietrze podzielone na województwa. Chaos interpretacyjny uderza w beneficjentów

Problem tlenków azotu w centrach miast

Drugim istotnym zanieczyszczeniem jest dwutlenek azotu (NO₂), powstający głównie w wyniku transportu drogowego. W Polsce, podobnie jak w wielu krajach UE, przekroczenia norm występują przede wszystkim w centrach dużych miast, takich jak Warszawa, Kraków czy Wrocław. CAMS zwraca uwagę, że mimo ogólnego trendu spadkowego emisji z transportu, lokalne warunki (np. zatłoczone ulice i niska wentylacja powietrza) nadal sprzyjają powstawaniu tzw. „miejskich kieszeni smogu”.

Ozon i upały

Raport analizuje również stężenia ozonu troposferycznego (O₃), który nie jest bezpośrednio emitowany, lecz powstaje w wyniku reakcji fotochemicznych. CAMS wskazuje, że epizody wysokiego stężenia ozonu są coraz bardziej zależne od fal upałów i długotrwałych okresów bezwietrznej pogody. W 2024 roku kilka takich epizodów wystąpiło również nad Polską, jednak przekroczenia nie były powszechne i miały charakter krótkotrwały.

Polska na tle Europy

Na tle Europy Zachodniej i Skandynawii, gdzie jakość powietrza w większości spełnia wytyczne WHO i unijne normy, Polska wypada wyraźnie słabiej. Nasz kraj nadal znajduje się w gronie państw, w których jakość powietrza pozostaje istotnym problemem zdrowotnym i środowiskowym. CAMS przypomina, że zanieczyszczenie powietrza pyłami drobnymi odpowiada w Europie za ponad 250 tys. przedwczesnych zgonów rocznie, z czego znaczący odsetek przypada na kraje Europy Środkowo-Wschodniej.

Działania naprawcze

Raport stanowi ważne przypomnienie, że mimo postępów w redukcji emisji i wdrażaniu polityk klimatycznych, problem zanieczyszczenia powietrza wciąż nie został rozwiązany. 

Jednym z głównych instrumentów walki o czyste powietrze w Polsce pozostaje rządowy program „Czyste Powietrze”. Jego skuteczność w praktyce ograniczają jednak rozbieżności w interpretacji zasad i różny poziom dostępności na poziomie województw. Poszczególne oddziały Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej stosują własne procedury i kryteria formalne, co prowadzi do chaosu organizacyjnego i utrudnia beneficjentom skuteczne składanie wniosków. Różnice dotyczą zarówno zasad konsultacji, jak i systemów rezerwacji wizyt, a nawet sposobu weryfikacji dokumentacji.

W przypadku Polski kluczowe znaczenie będzie mieć dalsze ograniczanie spalania węgla w gospodarstwach domowych, modernizacja transportu miejskiego oraz usprawnienie systemów monitoringu i kontroli jakości powietrza na poziomie lokalnym. Bez centralnej koordynacji działań i uproszczenia procedur programu „Czyste Powietrze” nie uda się osiągnąć celów środowiskowych na czas. Lokalne różnice w zasadach sprawiają, że jeden z kluczowych programów antysmogowych w Polsce działa nierówno i mniej skutecznie.

Zobacz też: Krajowy program, wojewódzki bałagan. „Czyste Powietrze” traci wiarygodność przez część wojewódzkich funduszy

Źródło: CAMS, European Air Quality Assessment 2024, Copernicus.eu

Fot.: Canva (Piotr Malczyk)

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.