Od 2026 roku wejdzie w życie ustawa azbestowa, która ma na celu uregulowanie kwestii dotyczących właścicieli nieruchomości i ochrony pracowników narażonych na kontakt z azbestem. Wiele gmin już teraz zajmuje się likwidacją tego materiału z domów i budynków publicznych, dzięki wsparciu finansowemu Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW).

Unijna dyrektywa o azbeście

Azbest przez wiele lat był powszechnie wykorzystywany w budownictwie ze względu na swoją wyjątkową wytrzymałość, odporność na ogień i działanie czynników chemicznych. Stosowano go m.in. w produkcji eternitu, rur kanalizacyjnych, izolacji cieplnej i pokryć dachowych – był tani, trwały i odporny na korozję. Dziś wiadomo, że włókna azbestowe są silnie szkodliwe dla zdrowia, a ich wdychanie może prowadzić do pylicy azbestowej, raka płuc oraz międzybłoniaka opłucnej. Z tego powodu od kilku dekad wycofuje się go z użycia, a istniejące instalacje wymagają stopniowego usuwania lub odpowiedniego zabezpieczenia.

Zgodnie z unijną dyrektywą z 2009 roku każde państwo członkowskie musi zapewnić swoim obywatelom ochronę przed niebezpiecznymi skutkami kontaktu z azbestem. Termin wprowadzenia zmian w życie mija 21 grudnia 2025 roku. Wobec tego polski rząd przyspiesza prace nad nową ustawą o azbeście, która ma wejść w życie jeszcze w tym roku.

Czujniki dymu i czadu: obowiązek prawny w polskich domach. Jak je wybrać i zamontować?

Nowe przepisy dla właścicieli domów

Zgodnie z projektem, od 2026 roku właściciele nieruchomości, na których wciąż znajdują się wyroby zawierające azbest – takie jak eternit czy inne wyroby cementowe – będą zobowiązani do złożenia specjalnej deklaracji oraz odpowiedniego oznakowania wszystkich obiektów i urządzeń zawierających azbest. Obowiązki te dotyczą zarówno właścicieli domów i budynków gospodarczych, jak i zarządów spółdzielni, wspólnot mieszkaniowych oraz placówek publicznych i zakładów prowadzących działalność gospodarczą. Dodatkowo właściciele domów i budynków, w których znajduje się azbest, będą musieli zgłosić ten fakt do gminy w ciągu sześciu miesięcy od wejścia ustawy w życie. Informacje te zostaną wpisane do ogólnopolskiej Bazy Azbestowej i będą musiały być aktualizowane w przypadku usunięcia materiałów zawierających włókna azbestowe.

Ostateczne usunięcie azbestu pozostaje przewidziane do końca 2032 roku, natomiast za niedopełnienie nowych obowiązków grozić będą kary finansowe w wysokości od 500 do 1 000 zł, przy czym łączna maksymalna kwota kar wynosi 5 tysięcy złotych. Celem nowych przepisów jest przede wszystkim inwentaryzacja wyrobów azbestowych oraz zwiększenie bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców.

Szkolenie i ochrona pracowników

Nowa ustawa wprowadza obowiązki nie tylko dla właścicieli nieruchomości, ale również dla pracodawców. Każdy z nich będzie zobowiązany do przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego i zapewnienia odpowiednich szkoleń. Szacuje się, że przepisy obejmą około 4,2 mln pracowników, w tym strażaków, górników, pracowników wodociągów, elektrociepłowni, firm transportowych, ratowniczych, a także osoby pracujące w budynkach z materiałami zawierającymi azbest, np. rury ciepłownicze. Projekt przewiduje również rozszerzenie opieki medycznej dla osób narażonych na kontakt z azbestem. 

W przypadku naruszenia zasad bezpieczeństwa przedsiębiorstwa mogą otrzymać karę w wysokości od tysiąca do 20 tys. zł, przy czym maksymalna suma grzywien w ciągu roku nie może przekroczyć 200 tys. zł. Kary będą nakładane m.in. za brak oceny ryzyka zawodowego, niewłaściwe prowadzenie szkoleń lub brak wymaganych uprawnień.

Polskie gminy walczą z azbestem

W związku z nadchodzącymi zmianami wiele polskich gmin wdrożyło intensywne działania związane z usuwaniem wyrobów zawierających azbest. 

• W gminie Andrzejewo w tym roku zakończono zorganizowaną akcję likwidowania tego niebezpiecznego materiału. Z 29 posesji wywieziono i zutylizowano łącznie 110,76 ton materiałów azbestowych. Koszt przedsięwzięcia wyniósł 54,5 tys. zł, z czego ponad połowa pochodziła z dofinansowania od Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW).
• W mieście Garwolin w ramach dotacji udało się odebrać i unieszkodliwić blisko 51 ton materiałów zawierających azbest z 30 prywatnych posesji, z czego całość akcji pokryły środki z WFOŚiGW.
• Gmina Jabłonna Lacka zrealizowała dwa przedsięwzięcia usuwania wyrobów azbestowych: w pierwszym zebrano 70,896 ton odpadów, a w drugim dodatkowe 50 ton. W obu tych projektach gmina zapłaciła wyłącznie symboliczny wkład własny w wysokości 132 zł.

Wiele innych samorządów również otrzymało wsparcie – w ramach konkursu „Azbest 2025” zgłoszono 171 gmin, z czego 63 otrzymały dotacje na łączną kwotę ponad 1 029 000 zł. 

Te działania pokazują, że usuwanie azbestu nie jest już planem na przyszłość, lecz procesem, który realnie postępuje, dzięki systematycznemu wsparciu lokalnych programów rządowych.

Zobacz też: Cementownia Kujawy z technologią wychwytywania CO₂. Przełom w dekarbonizacji budownictwa

Źródła: gov.pl, gawrolin.pl, ostrowmaz.com, WFOŚiGW, NFOŚiGW, Forsal, Sądeczanin.info 

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.