Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) jednoznacznie odrzuca postulaty połączenia finansowania usuwania azbestu z programem Czyste Powietrze. Resort wskazuje, że takie rozwiązanie nie jest możliwe ani uzasadnione systemowo. Tymczasem samorządy alarmują, że bez integracji instrumentów wsparcia i zwiększenia finansowania realizacja Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu do 2032 roku jest mało realna.

Usuwanie azbestu i termomodernizacja?

W Polsce wciąż zalega ok. 7 mln ton wyrobów zawierających azbest. Zgodnie z obowiązującym Programem Oczyszczania Kraju z Azbestu ich całkowite usunięcie i unieszkodliwienie powinno nastąpić do 2032 roku. Dane dotyczące tempa realizacji programu pokazują jednak, że przy obecnym poziomie finansowania termin ten może być trudny do dotrzymania.

Związek Gmin Wiejskich RP apelował o powiązanie systemu wsparcia na usuwanie azbestu z programem Czyste Powietrze, argumentując, że brak finansowania nowego pokrycia dachowego po demontażu azbestu stanowi jedną z głównych barier dla mieszkańców. Resort klimatu stanowczo jednak wskazał, że takie połączenie nie jest możliwe w ramach obecnej konstrukcji programu.

Obowiązek zgłoszenia azbestu w budynkach do 31 stycznia. Co z termomodernizacją?

Stanowisko MKiŚ

Ministerstwo Klimatu i Środowiska jednoznacznie poinformowało, że środki z programu priorytetowego Czyste Powietrze nie mogą być przeznaczane na usuwanie azbestu ani na finansowanie wymiany pokrycia dachowego w sytuacji, gdy azbest został wcześniej zdemontowany.

W ocenie resortu zakres programu, jego cele oraz metodologia rozliczania efektów wykluczają możliwość włączenia takich kosztów do katalogu wydatków kwalifikowanych. Ministerstwo argumentuje, że oba instrumenty mają odmienną konstrukcję prawną i finansową, a ich integracja byłaby niezgodna z założeniami systemowymi. Oznacza to, że właściciele budynków, którzy muszą usunąć azbest z dachów, nie mogą liczyć na wsparcie z Czystego Powietrza w zakresie finansowania nowego pokrycia.

Likwidacja azbestu do 2032 roku jest realna?

Program Oczyszczania Kraju z Azbestu funkcjonuje od 2009 roku i zakłada całkowite usunięcie wyrobów zawierających azbest, jednak jego realizacja wymaga znacznego zwiększenia puli dofinansowania. Według danych samorządów:

• w kraju zalega ok. 7 mln ton azbestu,
• dotychczas usunięto ok. 515 tys. ton,
• łączne wydatki na ten cel wyniosły ok. 266 mln zł,
• w latach 2024-2025 realne finansowanie sięgnęło ok. 141 mln zł.

Przy utrzymaniu obecnego poziomu finansowania – szacowanego na ok. 60-80 mln zł rocznie – proces oczyszczania może potrwać ponad 100 lat. Samorządy wskazują, że bez systemowego zwiększenia środków oraz stabilnego mechanizmu finansowania termin 2032 roku jest w praktyce nierealny.

Bariery po stronie mieszkańców

Barierą nie jest wyłącznie brak środków na demontaż. W praktyce wielu właścicieli budynków nie podejmuje działań, ponieważ po usunięciu azbestowego pokrycia muszą ponieść pełny koszt zakupu i montażu nowego dachu. Program Czyste Powietrze – choć wspiera termomodernizację i wymianę źródeł ciepła – nie obejmuje finansowania wymiany dachu w sytuacji, gdy wcześniej usunięto z niego azbest. To powoduje sytuację, w której część gospodarstw domowych rezygnuje z kompleksowych modernizacji – w tym termomodernizacji – ze względu na wysokie koszty inwestycji.

Samorządy wiejskie argumentują, że bez równoległego instrumentu finansowego usuwanie azbestu pozostaje ekonomicznie nieosiągalne dla wielu rodzin, szczególnie na terenach o niższych dochodach.

Uproszczenie procedur i rezygnacja z kar

Nowym rozwiązaniem ma być możliwość tzw. trwałego zabezpieczania wyrobów azbestowych. Oznacza to, że w określonych przypadkach nie będzie konieczne ich fizyczne usuwanie, lecz dopuszczalne będzie pozostawienie ich pod powierzchnią gruntu, w konstrukcji ścian osłonowych, w stropodachach lub instalacjach podziemnych – pod warunkiem ich odpowiedniego zabezpieczenia i spełnienia wymogów technicznych.

Resort wycofał się także z wcześniejszych propozycji administracyjnych kar finansowych za brak złożenia deklaracji – planowano sankcje od 500 zł do 1 tys. zł. To daje gospodarstwom domowym więcej czasu na planowanie i reakcję, z drugiej strony jednak – może znacząco opóźnić proces usuwania azbestu z polskich domów.

Zobacz też: Smog w całym kraju! Gdzie utknęło Czyste Powietrze, czyli program wymiany kotłów?

Źródła: Portal Samorządowy, Związek Gmin Wiejskich, gov.pl

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.