Populacja żubra w Polsce systematycznie rośnie. Według najnowszych danych w kraju żyje już ponad 2,5 tys. osobników. Eksperci wskazują, że to jeden z największych sukcesów ochrony przyrody ostatnich dekad, który jednocześnie rodzi nowe wyzwania dla zarządzania populacją i ograniczania konfliktów społecznych.

Rekordowa liczebność żubrów

Doroczne liczenie żubrów odbywa się zimą, gdy zwierzęta gromadzą się w większe stada w miejscach dokarmiania. Ułatwia to obserwację i ocenę kondycji. Tegoroczna, śnieżna zima dodatkowo sprzyjała monitoringowi. W efekcie potwierdzono obecność 1 176 osobników, w tym 176 cieląt urodzonych w 2025 roku.

Dla porównania, rok wcześniej w tej samej części puszczy doliczono się 870 żubrów, choć część stada przebywała wówczas poza głównym kompleksem leśnym.

Krytyczny stan Puszczy Białowieskiej. Eksperci i naukowcy apelują o pilną ochronę lasów

Żubr – symbol skutecznej ochrony przyrody

Żubr to największy lądowy ssak Europy i jeden z najważniejszych symboli ochrony przyrody w Polsce. W latach 20. XX wieku gatunek wyginął na wolności – wszystkie współczesne osobniki wywodzą się z zaledwie kilkunastu zwierząt zachowanych w ogrodach zoologicznych i hodowlach zamkniętych.

Dzięki programom restytucji, prowadzonym m.in. przez Białowieski Park Narodowy, Lasy Państwowe i ośrodki hodowlane, populacja zaczęła się odbudowywać. Obecnie Polska jest światowym liderem pod względem liczby żubrów – żyje tu ponad 2,5 tys. osobników, z czego większość w stadach wolnych. Duże populacje występują także w Bieszczadach, Puszczy Knyszyńskiej i Boreckiej.

Obecność dużych roślinożerców ma istotne znaczenie dla funkcjonowania ekosystemów leśnych i łąkowych. Żubry kształtują strukturę roślinności poprzez zgryzanie i wydeptywanie, tworzą mozaikę siedlisk sprzyjającą owadom i ptakom, wspierają naturalne procesy odnowy lasu i przyczyniają się do zwiększenia bioróżnorodności. W kontekście zmian klimatu i zanikania tradycyjnego użytkowania łąk, obecność dużych ssaków roślinożernych bywa postrzegana jako element tzw. renaturyzacji krajobrazu.

Wzrost populacji a wyzwania

Wzrost liczebności populacji oznacza jednak także problemy praktyczne. Część żubrów opuszcza kompleksy leśne i żeruje na polach uprawnych, szczególnie zimą. Powoduje to szkody rolnicze i napięcia społeczne. System odszkodowań finansowanych przez państwo ma ograniczać konflikty, ale wraz ze wzrostem populacji rosną również koszty tych rekompensat.

Kolejnym wyzwaniem jest zdrowie stada. Duża koncentracja zwierząt zwiększa ryzyko rozprzestrzeniania się chorób, takich jak gruźlica bydła czy pasożyty. Dlatego prowadzony jest stały monitoring weterynaryjny oraz – w wyjątkowych przypadkach – odstrzały sanitarne. Istotne jest również utrzymanie korytarzy ekologicznych między kompleksami leśnymi. Migracje między Puszczą Białowieską a Knyszyńską sprzyjają wymianie genetycznej i ograniczają ryzyko chowu wsobnego, który przez lata był jednym z głównych zagrożeń dla gatunku.

Znaczenie żubra w Polsce

Żubr objęty jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową i znajduje się w aktach dyrektywy siedliskowej UE oraz konwencji międzynarodowych. Jego ochrona wpisuje się w szerszą politykę zachowania bioróżnorodności, realizowaną poprzez sieć obszarów Natura 2000, parki narodowe i rezerwaty przyrody, krajowe programy ochrony gatunków zagrożonych, oraz działania finansowane z funduszy unijnych i krajowych.

Rosnąca populacja żubra jest często wskazywana jako przykład skutecznej, długofalowej polityki ochrony przyrody w Polsce. Jednocześnie pokazuje, że sukces ochronny wymaga dalszego zarządzania – zarówno pod względem przestrzennym, jak i społecznym.

Zobacz też: 160 lokalizacji: bobrowe tamy do likwidacji. Kontrowersyjny wniosek Wód Polskich na Pomorzu

Źródła: Nauka w Polsce, GIOŚ, bpn.gov.pl 

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.